سوره یونس — آيت 38

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• أَمْ يَقُولُونَ: بلڪي اهي چون ٿا.
• افْتَرَاهُ: هن (محمد ﷺ) پاڻ ئي ٺاهي/گهڙي کنيو آهي.
• بِسُورَةٍ مِّثْلِهِ: ان (قرآن) جهڙي هڪ سورة آڻيو.
• وَادْعُوا: ۽ سڏيو/مدد گھريو.
• مَنِ اسْتَطَعْتُم: جن تي به طاقت رکو ٿا.
• مِّن دُونِ اللَّهِ: الله کان سواءِ (ٻين کي).
• إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ: جيڪڏهن توهان سچا آهيو.

2) تفسير:

ڪافر چون ٿا ته محمد ﷺ هي قرآن پاڻ ٺاهي الله ڏانهن منسوب ڪيو آهي. الله پنهنجي نبي ڪريم ﷺ کي حڪم ڏئي ٿو ته انهن کي چئو: جيڪڏهن توهان جو دعويٰ سچو آهي ته هي قرآن هڪ انسان جو ٺاهيل آهي، ۽ مان به توهان وانگر هڪ انسان آهيان، ته پوءِ توهان به ان جهڙي هڪ سورة آڻي ڏيکاريو — ان جي فصاحت، بلاغت، نظم ۽ هدايت ۾ ان جو مقابلو ڪريو. ۽ ان ڪم ۾ مدد لاءِ الله کان سواءِ جن کي به سڏي سگهو ٿا — انسان هجن يا جن، دوست هجن يا بت — سڀني کي گڏ ڪري مدد گھريو. جيڪڏهن توهان پنهنجي ان دعويٰ ۾ سچا آهيو ته اهو ڪري ڏيکاريو.

پر حقيقت اها آهي ته توهان هرگز اهو نه ڪري سگهندا. ۽ توهان جي نه ڪري سگهڻ — جڏهن ته توهان عربي ٻولي جا ماهر ۽ فصاحت جا مالڪ آهيو — پاڻ ئي هڪ واضح دليل آهي ته هي قرآن الله جي طرفان نازل ٿيل آهي، ڪنهن انسان جو ٺاهيل نه آهي. اهو ئي قرآن جو اعجاز آهي، جنهن جو مقابلو ڪو به نه ٿو ڪري سگهي.

3) فائدا ۽ سبق:

• قرآن جو اعجاز ثابت ٿئي ٿو: قرآن مجيد جو مقابلو ڪرڻ جي دعوت دنيا جي سڀني فصيح ۽ بليغ ماڻهن کي ڏني وئي، پر اڄ تائين ڪو به ان جهڙي هڪ سورة نه ٿو آڻي سگهي — اهو پاڻ ئي قرآن جي آسماني هجڻ جو زنده دليل آهي.
• اسلام جي سچائي تي يقين وڌي ٿو: جڏهن اسان ڏسون ٿا ته قرآن جو مقابلو ناممڪن آهي، ته اسان جو ايمان وڌيڪ مضبوط ٿئي ٿو ته هي ڪلام الله جو ئي آهي.
• قرآن سان محبت ۽ ان تي عمل جي ترغيب: جيڪو ڪلام پنهنجي اعجاز ۾ بي مثال آهي، ان کي پڙهڻ، سمجهڻ ۽ ان تي عمل ڪرڻ اسان جي دنيا ۽ آخرت جي ڪاميابي جو ذريعو آهي.
• دعوت جي حڪمت: الله پنهنجي نبي ﷺ کي سيکاريو ته مخالفن سان بحث ۾ دليل ۽ حڪمت سان ڳالهايو، ۽ انهن کي اهڙو چئلينج ڏيو جيڪو اهي هرگز پورو نه ڪري سگهن — اهو ئي بهترين جواب آهي.
• توحيد جي اهميت: آيت ۾ الله کان سواءِ ٻين کي سڏڻ جو ذڪر آهي، جيڪو ٻڌائي ٿو ته مشرڪن جا معبود بيڪار آهن — نه ڪنهن جي مدد ڪري سگهن ٿا ۽ نه ڪجهه ٺاهي سگهن ٿا. صرف الله ئي مدد جو حقيقي ذريعو آهي.