سوره تکاثر — آیه 5

معانی کلمات:

• کَلَّا: حقیقتاً، چنین نیست؛ برای ردع و نهی از ادامهٔ کارِ ناپسند (تفاخر و تکاثر) آمده است.
• عِلْمَ الْیَقِینِ: دانش قطعی و بدون هیچ شک و تردیدی که مانند دیدنِ عینی، انسان را از هر تردیدی بازمیدارد.

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از آنکه انسانها را از سرگرمشدن به فخرفروشی و زیادهخواهی در اموال و فرزندان بازداشت، اینبار با تأکیدی شدیدتر میفرماید: «هرگز چنین نیست که شما گمان میکنید! اگر شما به علمالیقین — یعنی دانشی که هیچ شک و تردیدی در آن راه ندارد — میدانستید که روز قیامت در پیش دارید و در آن روز به تمام اعمالتان رسیدگی میشود و به خاطر غفلت از یاد خدا و سرگرمشدن به دنیا، بازخواست خواهید شد، قطعاً از این تفاخر و تکاثر دست میکشیدید و به فکر نجات خود از عذاب الهی میافتادید.»

به عبارت دیگر، اگر انسان به حقیقتِ معاد و روز حساب، یقینی کاملاً روشن و بدون ابهام داشته باشد — یقینی که مانند دیدنِ عینی، جای هیچ تردیدی باقی نگذارد — هرگز دل به دنیا و زیباییهای فریبندهٔ آن نمیبندد و به جای رقابت در جمعآوری مال و فرزند، به فکر توشهٔ آخرت و رضایت پروردگار خواهد بود. اما مشکل اینجاست که بسیاری از مردم، علمِ یقینی به آخرت ندارند و تنها به ظواهر دنیا دل خوش کردهاند.

فواید و پیامهای آیه:

• اهمیت علمِ یقینی: این آیه نشان میدهد که بسیاری از گناهان و غفلتها، ریشه در نبودِ یقینِ واقعی به آخرت دارد. اگر انسان باور قلبی و قطعی به روز حساب داشته باشد، خودبهخود از گناهان دوری میکند و به طاعات روی میآورد.
• دنیا، وسیله است نه هدف: قرآن کریم به ما میآموزد که اموال و فرزندان و دیگر نعمتهای دنیوی، وسیلهای برای آزمایش و بندگی هستند، نه هدف نهایی. کسی که این حقیقت را با یقین درک کند، هرگز به آنها دل نمیبندد و آنها را وسیلهای برای رسیدن به رضایت الهی قرار میدهد.
• بیداری از غفلت: این آیه، زنگ خطری برای انسانهای غافل است که با شنیدن آن، از خواب غفلت بیدار شوند و پیش از فرا رسیدن مرگ، به فکر جبران کوتاهیهای خود باشند. قرآن کریم همواره در پی بیدار کردن انسانها از خواب غفلت و هدایت آنان به سوی سعادت ابدی است.