سوره یوسف — آیه 62

معانی کلمات:

• فِتْیَانِهِ: غلامان و خدمتکاران یوسف علیه السلام.
• بِضَاعَتَهُمْ: آنچه که آنان به عنوان قیمت و بهای گندم آورده بودند (متاع و کالایی که با خود داشتند).
• رِحَالِهِمْ: بار و بنه و وسایل سفرشان (ظرفها و خورجینهای آنان).
• انقَلَبُوا: بازگشتند.
• لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ: امید که آنان بازگردند.

تفسیر آیه:

یوسف علیه السلام هنگامی که دید برادرانش برای تهیه آذوقه به مصر آمدهاند و او آنان را شناخت ولی آنان او را نشناختند، به غلامان و خدمتکاران خود فرمان داد که بهای کالا و متاعی را که برادران برای تهیه گندم آورده بودند، پنهانی در بار و بنه آنان بگذارند تا هنگام بازگشت به نزد خانوادههایشان آن را بیابند. هدف یوسف از این کار این بود که آنان با دیدن این کرامت و بزرگواری، متوجه سخاوت و احسان او شوند و در دل آنان انگیزهای برای بازگشت دوباره به مصر پدید آید. یوسف نمیخواست از آنان بهایی بگیرد؛ بلکه میخواست با این لطف و محبت، آنان را به سوی خود جذب کند تا بار دیگر به مصر برگردند و شاید این بار برادر کوچکترشان (بنیامین) را نیز همراه بیاورند. این تدبیر زیرکانه یوسف نشاندهنده مهربانی و بزرگواری او بود؛ زیرا نمیخواست آنان را در مضیقه قرار دهد و از سوی دیگر، راه بازگشت آنان را هموار میساخت.

فواید و پیامهای آیه:

• مکرمت و بزرگواری در برخورد با دیگران: یوسف علیه السلام با وجود آنکه برادرانش در گذشته با او بدی کرده بودند، با آنان با احسان و بزرگواری رفتار کرد. این به ما میآموزد که حتی با کسانی که به ما بدی کردهاند، میتوان با محبت و گذشت رفتار کرد و این خود راهی برای اصلاح دلها و جلب محبت آنان است.
• تدبیر حکیمانه در کارها: یوسف از راهی غیرمستقیم و زیرکانه (برگرداندن بهای کالا) هدف خود را دنبال کرد. این نشان میدهد که در امور زندگی، تدبیر و برنامهریزی هوشمندانه، بهتر از برخورد مستقیم و خشن نتیجه میدهد.
• ترغیب به نیکی و احسان: این آیه مسلمانان را تشویق میکند که در معاملات و روابط خود، جوانمردی و انصاف را رعایت کنند و از سختگیری و گرفتن حق خود به هر قیمت، پرهیز نمایند. احسان و نیکی، دلها را نرم میکند و محبت ایجاد مینماید.
• اهمیت خانواده و بازگشت به آن: یوسف توجه داشت که برادرانش به خانواده خود بازمیگردند و این بازگشت را فرصتی برای ارتباط دوباره قرار داد. این به ما میآموزد که پیوندهای خانوادگی را پاس بداریم و برای دیدار و ارتباط با خویشان، ارزش قائل شویم.