سوره نحل — آیه 110

## معانی واژگان

• فُتِنُوا: آزمایش شدند، عذاب و شکنجه شدند و مجبور به اظهار کفر شدند.
• هَاجَرُوا: از سرزمین شرک و کفر به سرزمین ایمان (مدینه) کوچ کردند.
• جَاهَدُوا: در راه خدا با جان و مال و کلام خود تلاش و مبارزه کردند.
• صَبَرُوا: بر سختیها و مشقتهای جهاد و هجرت و طاعت خدا شکیبایی ورزیدند.

## تفسیر آیه

سپس پروردگار تو، ای پیامبر، برای آن دسته از مؤمنانی که در مکه مورد شکنجه و آزار مشرکان قرار گرفتند و تحت فشار شدید، ناگزیر شدند ظاهراً سخنانی بر خلاف ایمانشان بگویند؛ در حالی که دلهایشان به ایمان استوار و مطمئن بود، و چون فرصت یافتند از مکه به مدینه هجرت کردند، سپس در راه خدا جهاد نمودند و بر دشواریهای جهاد و طاعت و هجرت شکیبایی کردند، آمرزش و رحمت الهی شامل حال آنان خواهد شد. پروردگار تو پس از آن آزمایش سخت و فتنه سنگین، نسبت به آنان بسیار آمرزنده و مهربان است؛ زیرا آنان نه از روی میل و رغبت، بلکه از روی اکراه و اجبار سخن کفرآمیز بر زبان آوردند و پس از آن با ایمان و عمل صالح، توبه حقیقی کردند. این آیه شامل کسانی نیز میشود که پس از ارتداد و بازگشت به کفر، دوباره به اسلام بازگشتند و ایمانشان خالص و نیکو شد؛ مانند عبدالله بن ابی سرح که مشمول عفو و رحمت الهی قرار گرفت.

## فواید و درسهای آیه

1. رحمت گسترده الهی: این آیه نشان میدهد که درِ توبه و بازگشت به سوی خدا هیچگاه بسته نیست؛ حتی اگر انسان در شرایط اکراه و اجبار لغزشی بر زبانش جاری شود، با توبه صادقانه و جهاد و صبر، مشمول آمرزش و رحمت الهی خواهد شد.
2. اهمیت هجرت: هجرت از محیط شرک و فساد به محیط ایمان و پاکی، ارزش والایی دارد و خداوند پاداش بزرگی برای مهاجران در راه خود قرار داده است.
3. ارزش جهاد و صبر: جهاد در راه خدا و شکیبایی بر سختیهای آن، از برترین اعمالی است که باعث آمرزش گناهان و جلب رحمت الهی میشود.
4. پناهگاه امن الهی: مؤمنان هرگز نباید از رحمت خدا ناامید شوند؛ حتی اگر در شرایط سخت آزمایش قرار گیرند و لغزشی از آنان سر بزند، با بازگشت به سوی خدا و تلاش مجاهدانه، میتوانند جایگاه والای خود را نزد پروردگار بازیابند.