سوره نحل — آیه 111

معانی واژگان:

• تُجَادِلُ: مجادله میکند، یعنی برای دفاع از خودش بحث و گفتگو میکند.
• عَن نَّفْسِهَا: در مورد خودش؛ یعنی هر کسی فقط به فکر نجات خودش است.
• وَتُوَفَّىٰ: و بهطور کامل داده میشود؛ یعنی پاداش و جزای اعمال بدون کم و کاست به او میرسد.
• لَا يُظْلَمُونَ: به آنها ستم نمیشود؛ یعنی نه از ثوابشان کم میشود و نه بر گناهشان افزوده میگردد.

تفسیر آیه:

ای پیامبر! به مردم یادآوری کن روز قیامت را؛ روزی که هر انسانی برای دفاع از خودش میآید و با خداوند دربارهی اعمالش مجادله میکند و به دنبال بهانهای برای توجیه کارهای خودش است. در آن روز هیچکس به فکر دیگری نیست و هر کسی فقط نگران سرنوشت خویش است. در آن روز بزرگ، خداوند پاداش و جزای تمام کارهایی را که هر انسانی در دنیا انجام داده است — چه خوب و چه بد — بهطور کامل و بدون هیچ کم و کاستی به او میدهد. هیچ ستمی بر کسی نمیشود؛ نه از حسنات کسی کاسته میشود و نه بر سیئات کسی افزوده میگردد. همه چیز با عدالت کامل الهی محاسبه میشود و هیچ عملی، حتی به اندازهی ذرهای، نادیده گرفته نمیشود.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه به ما میآموزد که در روز قیامت، هیچکس نمیتواند به دیگری کمک کند و هر انسانی تنها به فکر نجات خودش خواهد بود؛ پس باید در دنیا به گونهای زندگی کنیم که در آن روز شرمنده نباشیم.
• عدالت کامل خداوند را به ما یادآوری میکند؛ خدایی که هرگز به بندگانش ظلم نمیکند و پاداش هیچ کار نیکی را حتی به اندازهی ذرهای فراموش نمیکند. این امیدواری را در دل مؤمنان زنده میکند که تلاشهایشان هرچند کوچک، بیپاسخ نمیماند.
• این آیه انگیزهای قوی برای انجام کارهای نیک و دوری از گناهان ایجاد میکند، زیرا میدانیم که تمام اعمال ما ثبت و ضبط میشود و در روزی که هیچ پناهی جز رحمت الهی نیست، با آن مواجه خواهیم شد.
• آگاهی از این حقیقت که در آن روز هر کسی به فکر خودش است، ما را به این دعوت میکند که در دنیا به فکر دیگران باشیم و از فرصتهایی که برای کمک به همنوعان داریم، بهره ببریم، چرا که در آن روز این فرصتها دیگر وجود نخواهد داشت.