سوره اسراء — آيت 110

1) لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• ادْعُوا: پڪار ڪريو، سڏ ڪريو، يعني دعا گھريو يا عبادت ڪريو.
• الرَّحْمَٰن: الله تعاليٰ جو هڪ نالو آهي، جنهن جي معنيٰ آهي ”بيحد رحم وارو“.
• أَيًّا مَّا تَدْعُوا: توهان جنهن به نالي سان سڏيو يا پڪار ڪريو.
• الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَىٰ: سڀ کان سهڻا ۽ بهترين نالا.
• تَجْهَرْ: بلند آواز سان پڙهڻ.
• تُخَافِتْ: آواز گھٽ ڪرڻ، آهستي پڙهڻ.
• سَبِيلًا: رستو، طريقو، وچٿرو انداز.

2) آيت جي تفسير:

اي نبي! پنهنجي قوم جي انهن ماڻهن کي چئو جيڪي تو تي اعتراض ڪن ٿا ته تون ڪڏهن ”يا الله“ چئي ٿو سڏين ۽ ڪڏهن ”يا رحمان“ چئي ٿو سڏين: الله ۽ رحمان ٻئي هڪ ئي ذات جا نالا آهن، توهان جنهن به نالي سان هن کي سڏيو، توهان هڪ ئي رب کي سڏي رهيا آهيو، ڇاڪاڻ ته سندس سڀ نالا سهڻا ۽ بهترين آهن، ۽ اهي ٻئي نالا به سندس ئي حسنا نالن مان آهن. ان ڪري هن کي ڪنهن به هڪ نالي سان يا سندس ٻين سڀني سهڻن نالن سان سڏيو.

۽ اي نبي! نماز ۾ قرآن بلند آواز سان نه پڙهو، جو مشرڪ ٻڌي توهان کي گاريون ڏين ۽ قرآن جي بيادبي ڪن، ۽ نه ئي اهڙو آهستي پڙهو جو توهان سان گڏ نماز پڙهندڙ صحابه ڪرام کي به نه ٻڌڻ ۾ اچي، پر انهن ٻنهي جي وچ ۾ هڪ وچٿرو رستو اختيار ڪريو، يعني نه گھڻو بلند ۽ نه گھڻو آهستي، بلڪه وچٿري آواز ۾ پڙهو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• الله تعاليٰ جا سڀ نالا سهڻا ۽ بهترين آهن، ان ڪري هن کي ڪنهن به هڪ نالي سان سڏڻ جائز آهي، ۽ سڀ نالا هڪ ئي ذات ڏانهن اشارو ڪن ٿا.
• دعا ۾ الله کي سندس حسنا نالن سان سڏڻ گھرجي، ڇاڪاڻ ته اهي نالا ئي دعا جي قبوليت جو وسيلو آهن.
• نماز ۾ قراءت جو وچٿرو انداز اختيار ڪرڻ سنت آهي، نه گھڻو بلند آواز ۽ نه گھڻو آهستي.
• اسلام هڪ وچٿري ۽ متوازن دين آهي، جيڪو هر معاملي ۾ اعتدال جي تعليم ڏئي ٿو.
• نبي ڪريم ﷺ جي صحابه ڪرام جي خيال رکڻ ۽ انهن کي نماز ۾ شريڪ ڪرڻ جي ترغيب ملي ٿي.
• مشرڪن جي ايذاءَ کان بچڻ لاءِ حڪمت عملي اختيار ڪرڻ ۽ انهن کي قرآن جي بيادبي جو موقعو نه ڏيڻ گھرجي.
• الله تعاليٰ جا نالا ياد ڪرڻ ۽ انهن سان دعا ڪرڻ دل کي سڪون ۽ اطمينان عطا ڪري ٿو.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته عبادت ۾ اخلاص ۽ نرمي هجڻ گھرجي، ۽ ٻين جي احساسن جو خيال رکڻ گھرجي.