Sure İsrâ — Ayet 15

Kelime Anlamları:

• İhtidâ (اهتدى): Doğru yolu bulmak, hidayete ermek, iman edip hakka yönelmek.
• Dalâl (ضلّ): Doğru yoldan sapmak, küfür ve günah yolunu seçmek.
• Vizr (وزر): Ağır yük, günah, suç.
• Vâzira (وازرة): Günah yükünü yüklenen nefis.
• Azâb (تعذيب): Cezalandırma, azaplandırma.

Tefsir:

Bu mübarek ayet-i kerime, İslam'ın adalet ve sorumluluk anlayışının temel taşlarını döşeyen, insanlığa ufuk açan ilahi bir beyandır. Yüce Rabbimiz burada, hidayet ve dalaletin (sapkınlığın) bireysel sonuçlarını net bir şekilde ortaya koymakta ve hiç kimsenin bir başkasının günahını yüklenemeyeceğini, dolayısıyla herkesin kendi amelinin karşılığını göreceğini bildirmektedir.

Ayetin ilk cümlesinde, "Kim hidayete ererse, ancak kendi lehine hidayete ermiş olur" buyrulmaktadır. Bu, imanın ve salih amelin faydasının yalnızca o kişiye döneceğini ifade eder. Mümin, Allah'ın rızasını kazanmakla kalmaz, aynı zamanda kalbine huzur, hayatına bereket ve ahirette de ebedi kurtuluşu elde eder. Bu kazanç, kimseye devredilemez ve kimse adına da alınamaz. Aynı şekilde, "Kim de saparsa, ancak kendi aleyhine sapmış olur" buyrulmaktadır. Küfür ve isyanın zararı da yalnızca o kişiyi bağlar. Sapkınlık, kişinin kendi ruhuna ve ahiretine verdiği en büyük zarardır; bu zararın faturası da yalnızca kendisine kesilir.

Ardından gelen "Hiçbir günahkâr, başka birinin günahını yüklenmez" ifadesi, İslam'ın adalet sisteminin en önemli prensiplerinden biridir. Bu, bir kimsenin, bir başkasının işlediği suçtan dolayı sorumlu tutulamayacağını, hiçbir kimsenin atalarının, ailesinin veya toplumunun günahları yüzünden cezalandırılmayacağını kesin bir dille ifade eder. Herkes kendi yaptıklarından sorumludur. Bu ilke, insanlık tarihinde devrim niteliğinde bir anlayış getirmiş; bireysel sorumluluğu ve vicdanı ön plana çıkarmıştır.

Ayetin son cümlesi ise Allah'ın rahmet ve adaletinin tecellisidir: "Biz, bir peygamber göndermedikçe azap edici değiliz." Bu, Yüce Allah'ın kullarına karşı ne kadar merhametli ve adil olduğunu gösterir. Allah, hiçbir toplumu, kendilerine uyarıcı bir peygamber gönderip hüccet (delil) ikame etmedikçe cezalandırmaz. Peygamber gönderilmeden önce, insanların bilgisizlikleri mazeret sayılmıştır. Bu, İslam'ın akla ve bilgiye verdiği önemi gösterdiği gibi, insanların sorumlu tutulabilmesi için öncelikle doğru bilgiye ulaşmalarının şart olduğunu da vurgular.

Sevgili kardeşlerim, bu ayet bize iki büyük müjde verir: Birincisi, hidayet yolunda attığımız her adımın, yaptığımız her iyiliğin karşılığını mutlaka alacağız. Rabbimiz kimsenin emeğini zayi etmez. İkincisi, hiç kimse başkasının günahından dolayı hesaba çekilmeyeceği için, kendi hayatımızı kendimiz kurtarmalıyız. Kimse bizim yerimize iman etmeyecek, kimse bizim yerimize ibadet etmeyecek. Öyleyse bu fırsatı değerlendirelim, hidayet yolunda yürüyelim ve bu dünyada yaptığımız her şeyin hesabını vereceğimizi bilerek yaşayalım. Unutmayalım ki, Allah'ın rahmeti her şeyi kuşatmıştır; ancak O'nun adaleti de kusursuzdur. Bu iki sıfatın tecellisi, hem bu dünyada hem ahirette kullarını kuşatacaktır.