سوره اسراء — آيت 15

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ:

• اهْتَدَىٰ: هدايت حاصل ڪئي، سڌي رستي تي هليو.
• ضَلَّ: گمراهه ٿيو، حق کان ڀٽڪي ويو.
• تَزِرُ: کڻي ٿي، بار کڻي ٿي.
• وَازِرَةٌ: بار کڻندڙ نفس، گناهه ڪرڻ واري نفس.
• وِزْرَ: گناهه، بار، ڳري ذميواري.
• أُخْرَىٰ: ٻي، ٻئي نفس جي.

2) آيت جي تفسير:

جيڪو شخص هدايت جي رستي تي هلي ٿو ۽ ايمان آڻي ٿو، تنهن جو فائدو ۽ ثواب پاڻ ئي حاصل ڪري ٿو، ڇاڪاڻ ته هدايت جو نتيجو ۽ ان جو اجر سندس ئي لاءِ آهي. ۽ جيڪو گمراهه ٿئي ٿو ۽ باطل جو رستو اختيار ڪري ٿو، تنهن جو نقصان ۽ عذاب پڻ سندس ئي مٿي آهي، ڇاڪاڻ ته هر نفس پنهنجي عمل جو پاڻ ذميوار آهي. ڪا به گناهه ڪندڙ جيئن ٻئي جي گناهه جو بار پنهنجي مٿي نه کڻندي آهي، اهڙي طرح ڪنهن ٻئي جي گناهه جي سزا ڪنهن ٻئي کي نه ڏني ويندي. ۽ الله تعاليٰ ڪنهن قوم کي يا ڪنهن شخص کي عذاب نه ڏيندو آهي جيستائين انهن ڏانهن رسول نه موڪلي ۽ حجت قائم نه ڪري، يعني شرعي حڪم جي ڄاڻ ڏيڻ کان اڳ ڪنهن کي سزا نه ڏني ويندي. هي آيت ٻڌائي ٿي ته الله جي عدل ۽ رحمت جو تقاضا آهي ته هو بغير اطلاع ۽ حجت جي ڪنهن کي عذاب نه ڏئي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا:

• هر انسان پنهنجي عمل جو پاڻ ذميوار آهي، ڪو ٻئي جو بار نه کڻندو، ان ڪري کيس پنهنجي زندگي ۾ نيڪي ۽ هدايت جي ڪوشش پاڻ ڪرڻ گهرجي.
• الله تعاليٰ انتهائي انصاف وارو آهي، هو ڪنهن کي به بغير حجت ۽ رسول جي اطلاع جي عذاب نه ڏيندو، جنهن مان ظاهر ٿئي ٿو ته اسلام ۾ علم ۽ ڄاڻ جي وڏي اهميت آهي.
• هدايت جو رستو اختيار ڪرڻ سڀ کان وڏو فائدو ۽ ڪاميابي آهي، ۽ اهو هر انسان لاءِ پنهنجي ڀلائي ۽ آخرت جي نجات جو ذريعو آهي.
• قرآن مجيد انسان کي سوچڻ، سمجهڻ ۽ صحيح رستو اختيار ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿو، ۽ ٻڌائي ٿو ته الله جي رحمت ۽ عدل ۾ ڪو به ظلم ناهي.
• هي آيت اسان کي سيکاريندي آهي ته اسلام هڪ انصاف وارو، علم تي ٻڌل ۽ انسان دوست دين آهي، جيڪو هر فرد کي سندس عمل جي آزادي ۽ ذميواري جو احساس ڏياري ٿو.