سوره اسراء — آیه 44

معانی کلمات:

• تُسَبِّحُ: تنزیه و پاک دانستن خداوند از هر نقص و عیب.
• بِحَمْدِهِ: همراه با ستایش و سپاس او.
• تَفْقَهُونَ: درک میکنید و میفهمید.
• حَلِیمًا: بردبار و شکیبا که در عقوبت شتاب نمیکند.
• غَفُورًا: بسیار آمرزنده و بخشنده.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیهی شریفه، حقیقت عظیمی را دربارهی نظام هستی بیان میفرماید: تمام آسمانهای هفتگانه و زمین و هر آنچه در آنهاست—از فرشتگان، انسانها، جنها و همهی موجودات—همگی به تسبیح و تنزیه خداوند مشغولاند. بلکه هیچ موجودی در این جهان نیست، چه جاندار و چه بیجان، حتی صدای جیرجیر درِ خانه، مگر اینکه خداوند را با حمد و ستایش تسبیح میگوید و او را از هر عیب و نقصی پاک میداند.

اما نکتهی مهم اینجاست که ما انسانها معمولاً این تسبیح را درک نمیکنیم، زیرا زبان تسبیح موجودات با زبان ما متفاوت است و ما تنها تسبیح کسانی را میفهمیم که به زبان خودمان سخن میگویند. این تسبیح، حقیقتی تکوینی و ذاتی در همهی مخلوقات است که با زبان حال یا قال، خالق خود را یاد میکنند.

در پایان آیه، خداوند دو صفت زیبای خود را یادآور میشود: «حلیم» بودنش، یعنی بردباری و شکیبایی او در برابر بندگان گناهکار که با وجود نافرمانیهایشان، در عقوبتشان شتاب نمیکند و به آنها فرصت توبه میدهد؛ و «غفور» بودنش، یعنی آمرزندگی گستردهاش برای کسانی که از گناه بازگردند و به سوی او توبه کنند.

فواید و پیامهای آیه:

• تمام جهان هستی، از بزرگترین کهکشانها تا کوچکترین ذرات، در حال ذکر و عبادت خداوند هستند؛ پس انسان که اشرف مخلوقات است، باید بیش از همه به یاد خدا باشد و از این غافلگیری شرم کند.
• این آیه، دل انسان را با طبیعت و همهی موجودات پیوند میدهد و احساس تنهایی و بیگانگی را از بین میبرد؛ چرا که در هر جا باشیم، در محضر خدا و همراه با تسبیح موجودات هستیم.
• دانستن اینکه خداوند «حلیم» و «غفور» است، امید را در دل گناهکاران زنده میکند و آنها را به سوی توبه و بازگشت به سوی پروردگار مهربان سوق میدهد؛ چرا که درِ رحمت او همیشه باز است.
• این آیه، انسان را به تواضع و فروتنی دعوت میکند؛ زیرا اگر موجودات بیجان و بیاختیار، خدا را تسبیح میگویند، انسانِ صاحب عقل و اختیار باید با عبادت و اطاعت، شکرگزار این نعمت بزرگ باشد.