سوره اسراء — آيت 44

1) مشڪل لفظن جي معنيٰ:

• تُسَبِّحُ: پاڪائي بيان ڪرڻ، تنزيه ڪرڻ ۽ ثنا سان گڏ الله جي پاڪ ذات کي ياد ڪرڻ.
• السَّمَاوَاتُ السَّبْعُ: ست آسمان.
• وَمَن فِيهِنَّ: ۽ جيڪي به انهن ۾ آهن (ملائڪ، انسان، جن ۽ ٻيون مخلوقات).
• بِحَمْدِهِ: سندس حمد ۽ ثنا سان گڏ.
• لَّا تَفْقَهُونَ: توهان سمجهي نٿا سگهو، توهان جي فهم ۾ نٿو اچي.
• حَلِيمًا: بردبار، جيڪو سزا ڏيڻ ۾ جلد بازي نه ڪري.
• غَفُورًا: معاف ڪندڙ، بخشڻ وارو.

2) تفسير:

الله تعاليٰ پنهنجي پاڪ ذات جو ذڪر ڪندي ٻڌائي ٿو ته ستئي آسمان، زمين ۽ انهن ۾ موجود سڀ مخلوقات — ملائڪ، انسان، جن ۽ ٻيا سڀ — سندس پاڪائي بيان ڪن ٿا ۽ سندس حمد ۽ ثنا سان گڏ سندس تنزيه ڪن ٿا. اهو تسبيح صرف لفظن تائين محدود ناهي، پر هر شيءِ — چرندڙ، اڏامندڙ، ۽ ايستائين جو بي جان شيون به، جهڙوڪ دروازي جي چوڪ جو آواز به — پنهنجي انداز ۾ الله جي پاڪائي ۽ سندس حمد بيان ڪري رهي آهي. هر شيءِ پنهنجي مخصوص طريقي سان الله جي تسبيح ڪري ٿي، پر انسان انهن جي تسبيح کي سمجهي نٿو سگهي، ڇاڪاڻ ته اها سندن ٻولي ۾ ناهي. انسان صرف انهن جي تسبيح کي سمجهي ٿو جيڪي سندس ٻوليءَ ۾ تسبيح ڪن ٿا. پوءِ الله تعاليٰ ٻڌائي ٿو ته هو پنهنجي ٻانهن لاءِ بردبار ۽ معاف ڪندڙ آهي — گناهن ڪرڻ وارن کي فوراً سزا نه ٿو ڏئي، ۽ جيڪو توبهه ڪري ته ان کي بخشي ٿو.

3) فائدا ۽ سبق:

• سڄي ڪائنات — آسمان، زمين ۽ انهن جون سڀ مخلوقات — الله جي تسبيح ۾ مصروف آهن، ان ڪري مؤمن کي به گهرجي ته هو پنهنجي زبان ۽ دل سان الله جي پاڪائي ۽ حمد ۾ مشغول رهي.
• الله جي قدرت ۽ عظمت جو اظهار ٿئي ٿو ته هر شيءِ، جيتوڻيڪ بي جان هجي، سندس تسبيح ڪري رهي آهي — اهو اسان لاءِ هڪ وڏو سبق آهي ته اسان به پنهنجي خالق کي نه وساريون.
• انسان جي علم جي محدوديت ظاهر ٿئي ٿي ته هو سڀني مخلوقات جي تسبيح کي سمجهي نٿو سگهي — ان ڪري کيس عاجزي اختيار ڪرڻ گهرجي ۽ الله جي علم جي وسعت کي تسليم ڪرڻ گهرجي.
• الله تعاليٰ جو حليم ۽ غفور هجڻ اسان لاءِ رحمت ۽ اميد جو سبب آهي — جيڪڏهن اسان گناهه ڪريون ٿا ته الله فوراً سزا نه ٿو ڏئي، پر اسان کي موقعو ڏئي ٿو ته توبهه ڪريون ۽ سندس بخشش حاصل ڪريون.
• هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان الله جي تسبيح ۽ حمد کي پنهنجي زندگيءَ جو حصو بڻايون، ۽ سندس رحمت ۽ مغفرت تي اميد رکون — ڇاڪاڻ ته هو حليم ۽ غفور آهي.