Isro surasi — Oyat 44

Kalimalarning ma'nolari:

• "Tasbih" – Allohni har qanday nuqsondan poklash, ulug'lash.
• "Bihamdihi" – Unga hamd (maqtov) bilan birga tasbih aytish.
• "La tafqahun" – Sizlar tushunmaysizlar, idrok etmaysizlar.
• "Halim" – Muloyim, jazolashga shoshilmaydigan, yumshoq muomala qiluvchi.
• "G'afur" – Gunohlarni kechiruvchi, mag'firat qiluvchi.

Tafsir:

Alloh taolo ushbu oyatda O'zining buyuk qudrati va ulug'vorligini bayon qilib, yetti osmon, yer va ulardagi barcha mavjudotlar – farishtalar, insonlar, jinlar va boshqa barcha jonzotlar – Allohga tasbih aytishini, ya'ni Uni har qanday nuqsondan poklab, ulug'lashini xabar qilmoqda. Yer yuzidagi har bir narsa – jonli yoki jonsiz, hatto eshikning shitirlashi ham – Allohga hamd bilan tasbih aytadi. Ya'ni har bir mavjudot o'z tili va holati bilan Yaratganni poklab, Unga maqtov aytmoqda.

Ammo odamlar bu tasbihni tushunmaydilar, chunki ular faqat o'z tillarida aytilgan tasbihni anglaydilar. Holbuki, har bir mavjudotning o'ziga xos tasbih tili bor. Bu tasbihni faqat Alloh biladi va U xohlagan bandalarigagina oshkor qiladi.

Oyatning oxirida Alloh taolo O'zining ikki go'zal sifatini zikr qiladi: U Halim – bandalariga yumshoq muomala qiluvchi, gunoh qilganlarga jazolashga shoshilmaydigan, ularga tavba qilish uchun muhlat beruvchidir. Shuningdek, U G'afur – O'ziga tavba qilib qaytgan bandalarining gunohlarini kechiruvchidir.

Foydalar:

1. Ushbu oyat inson qalbida Allohga bo'lgan ehtirom va haybatni uyg'otadi. Yer-u osmondagi har bir zarra Allohni ulug'lab tasbih aytayotgan ekan, inson ham o'z tili va amali bilan doimiy ravishda Allohni yod etishi va Unga shukr qilishi lozim.
2. Tabiatdagi har bir narsa – daraxtlar, tog'lar, dengizlar, hayvonlar – Allohning buyukligiga guvohlik beradi. Bu oyat insonni atrofidagi mavjudotlarga chuqur nazar bilan qarashga, ularning sirlarini o'rganishga va Yaratganga bo'lgan muhabbatini oshirishga undaydi.
3. Allohning Halim va G'afur ekanligi bandalarga katta umid bag'ishlaydi. Gunoh qilgan odam ham tavba qilsa, Alloh uni kechirishini bilishi kerak. Bu esa insonni umidsizlikka tushishdan saqlaydi va doimo Allohga iltijo qilishga chorlaydi.
4. Ushbu oyat musulmonlarning tabiatga bo'lgan munosabatini ham belgilaydi: tabiatga ehtirom bilan qarash, undan foydalanishda haddan oshmaslik, chunki har bir narsa Allohni ulug'layotgan muqaddas mavjudotdir.