Isro surasi — Oyat 64

Kalimalarning ma'nolari:

• اسْتَفْزِزْ – o‘zingga jalb qil, o‘ziga tort, yengiltaklikka undab, yo‘ldan ozdirishga harakat qil.
• أَجْلِبْ – to‘pla, yig‘, jalb et.
• رَجِلِكَ – piyoda askarlaring (otliqlardan tashqari qismi).
• شَارِكْهُمْ – ularga sherik bo‘l, ishlariga aralash.
• غُرُورًا – yolg‘on va’dalar, aldamchi narsalar.

Tafsir:

Alloh taolo Iblisga xitoban: «Sen ularning (odam bolalarining) qaysi birini o‘z da’vating bilan yengiltaklikka uchratib, Mening itoatimdan chiqara olsang, ularni o‘z ovozing bilan (ya’ni vasvasa va yolg‘on so‘zlaring bilan) yo‘ldan ozdirishga urin. Ularning ustiga otliq va piyoda askarlaringni (ya’ni har xil vasvasachi va yo‘ldan ozdiruvchi yordamchilaringni) to‘plab, barcha kuching bilan hujum qil. Ularning mol-mulklariga sherik bo‘l — harom yo‘llar bilan (ribo, o‘g‘rilik, firibgarlik va boshqa nohaq yo‘llar bilan) mol topishlarini bezab ko‘rsat. Ularning bolalariga ham sherik bo‘l — zino orqali tug‘ilgan bolalar, shuningdek, bolalarni Allohdan o‘zga narsalarga (butlarga, shaytonga) atab qurbonlik qilish yoki ularni noto‘g‘ri e’tiqodlar bilan tarbiyalash orqali ularni o‘z yo‘lingga og‘dir. Va ularga yolg‘on va’dalar ber — go‘yo qiyomat yo‘q, qayta tirilish bo‘lmaydi, deb yoki ularni dunyo matolariga aldab, oxiratdan yuz o‘girtirishga urin. Ey Iblis, sen ularga faqat yolg‘on va aldamchi narsalarni va’da qilasan, xolos. Chunki sen bergan barcha va’dalar botil va ularni hech qachon amalga oshmaydi. Bu va’dalar faqat ularni adashtirish va halokatga yetaklash uchundir.»

Foydalar:

1. Shaytonning dushmanligi ochiq-oydin bayon qilingan — u insonni har tomonlama (mol, bola, ovoz, askarlar orqali) yo‘ldan ozdirishga urinadi. Bu bizga shaytonning hiylalaridan ogoh bo‘lishni va unga qarshi kurashishda Allohga suyanishni o‘rgatadi.
2. Insonning qadri va izzati — Alloh taolo Iblisga «kimni yo‘ldan ozdira olsang, ozdir» degan bo‘lsa-da, bu ishni hamma ustidan emas, balki faqat «istaganlarini» ustidan qilishiga izn berdi. Bu esa mo‘min bandalarning shayton ta’siridan himoyalanganligini ko‘rsatadi.
3. Mol va bolalar — sinov vositasi — Mol va bolalar inson uchun ne’mat bo‘lishi bilan birga, sinov hamdir. Agar ular halol yo‘l bilan topilsa va to‘g‘ri tarbiya qilinsa, bu ulkan savobdir. Aks holda, shaytonning sherikligiga aylanib qoladi.
4. Yolg‘on va’dalardan hazar — Shaytonning barcha va’dalari yolg‘on va aldamchidir. Dunyo matolari, uzoq umidlar, «keyin tavba qilaman» degan fikrlar — barchasi shaytonning aldovidir. Haqiqiy baxt va najot esa Allohning va’dalariga ishonishdadir.
5. Allohning qudrati va g‘olibligi — Garchi shaytonga bu qadar keng imkoniyat berilgan bo‘lsa-da, Alloh «agar xohlasam, seni ham, ularni ham to‘xtatishga qodirman» degan ma’noni ifodalagan. Bu mo‘minlarga Allohning himoyasi yetarli ekanligini va Uning irodasidan tashqarida hech narsa bo‘lmasligini o‘rgatadi.