سوره کهف — آیه 101

معانی کلمات:

• غِطاء: پرده و پوششی که مانع دیدن شود.
• ذِکری: یادآوری من؛ مراد قرآن و آیات الهی و هدایت است.
• لا یستطیعون سمعاً: توانایی شنیدن (شنیدنِ پذیرش و تأثر) را ندارند؛ یعنی گوش دلشان از شنیدن حق ناتوان است.

تفسیر آیه:

این آیه در ادامه توصیف کافران و گمراهانی است که در قیامت با چشمانی کور محشور میشوند و جهنم را میبینند، اما در دنیا چنان بودند که پردهای بر دیدههایشان افتاده بود و از یاد خدا و آیات قرآن رویگردان بودند. مراد از «اعین» در اینجا صرفاً چشم ظاهری نیست، بلکه کنایه از بصیرت و دیده دل است؛ یعنی آنان با چشم دل نمیدیدند و حقیقتِ یاد خدا و نشانههای او را درک نمیکردند. گویی پردهای ضخیم میان آنان و ذکر الهی حائل شده بود. همچنین گوشهایشان از شنیدن حق ناتوان بود؛ نه به این معنا که اصلاً نمیشنیدند، بلکه شنیدنِ آنان شنیدنِ قبول و تدبر نبود و به سبب لجاجت و عناد، استعداد پذیرش هدایت را از دست داده بودند. این کوری و کری معنوی، نتیجه اعمال خودشان بود؛ زیرا با اختیار خود راه باطل را برگزیدند و بر آن اصرار ورزیدند تا جایی که دیگر توانایی شنیدن و دیدن حق را نیافتند.

فواید و پیامهای آیه:

• دیدن و شنیدنِ حقیقی، با چشم و گوش دل است؛ اگر بصیرت نباشد، دیدنِ آیات الهی سودی ندارد و انسان در میان روشناییها کور میماند.
• پردههای غفلت و گناه، به تدریج بر دل و چشم انسان مینشیند و او را از هدایت محروم میکند؛ پس باید مراقب حال دل خود باشیم.
• ناتوانی از شنیدن حق، نتیجه لجاجت و تکبر در برابر آیات خداست؛ بنابراین همواره باید با تواضع و آمادگی، به کلام الهی گوش فرا دهیم.
• نعمت بینایی و شنواییِ معنوی، بزرگترین نعمت است و باید شکرگزار آن باشیم و با تلاوت قرآن و تدبر در آن، این نعمت را حفظ کنیم.
• این آیه هشدار میدهد که اگر انسان در دنیا از یاد خدا رویگردان شود، در آخرت با کوری و حسرت محشور خواهد شد؛ پس بهترین فرصت برای بازگشت به خدا، همین دنیاست.