سوره کہف — آيت 101

1) ڪن لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• غِطَاءٍ: پردو، ڍڪ، اوٽ.
• ذِكْرِي: منهنجي ياد ۽ نصيحت، يعني قرآن مجيد ۽ ايمان.
• أَعْيُنُهُمْ: لفظي معنيٰ اکيون آهي، پر هتي مراد بصيرت ۽ سمجهه آهي، يعني دل جي اکيون.
• لَا يَسْتَطِيعُونَ سَمْعًا: اهي ٻڌڻ جي طاقت نه رکن ٿا، يعني حق ٻڌڻ ۽ قبول ڪرڻ کان قاصر آهن.

2) آيت جي تفسير:

هي آيت انهن ڪافرن ۽ منڪرن بابت آهي، جن کي آخرت ۾ عذاب ڏيکارڻ کان اڳ الله تعاليٰ ٻڌايو ته اهي دنيا ۾ اهڙا ماڻهو هئا، جن جون اکيون منهنجي ياد کان پردي ۾ ڍڪيل هيون. يعني اهي قرآن ۽ ايمان جي حقيقت کي ڏسي ۽ سمجهي نه ٿي سگهيا، ۽ نه ئي انهن جي دلين ۾ اهو نور داخل ٿي سگهيو. انهن جي بصيرت تي اهڙو پردو پيل هو جو حق جي روشني انهن تائين پهچي نه ٿي سگهي. ان کان علاوه اهي حق ٻڌڻ جي به طاقت نه رکندا هئا، يعني اهي قرآن جي آيتن ۽ نبي ڪريم ﷺ جي حجتن ۽ دليلن کي ڪن ڏئي ٻڌڻ ۽ قبول ڪرڻ کان قاصر هئا. انهن جو معاملو اهڙو هو ڄڻ اهي ٻڌڻ جي حس کان محروم هئا، ڇاڪاڻ ته اهي حق کي ٻڌي به ان کي قبول ڪرڻ لاءِ تيار نه هئا. اهڙي طرح اهي دنيا ۾ ئي قرآن ۽ ايمان کان منهن موڙي ويٺا هئا، ۽ انهن جي دلين تي اهڙو پردو پئجي ويو هو جو حق انهن تائين نه پهتو.

3) آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• حق کي سمجهڻ لاءِ دل جي اک کليل هجڻ ضروري آهي: صرف جسماني اکيون ڪافي ناهن، دل جي بصيرت ۽ سمجهه ئي حق کي پرکي سگهي ٿي. جيڪڏهن دل تي غفلت جو پردو پيل هجي ته انسان حق ڏسي به نه ٿو سمجهي.
• قرآن ٻڌڻ ۽ ان تي غور ڪرڻ هدايت جو دروازو آهي: جيڪي ماڻهو قرآن کي کليل دل سان ٻڌن ٿا ۽ ان تي غور ڪن ٿا، انهن لاءِ اهو نور ۽ هدايت جو ذريعو بڻجي ٿو. پر جيڪي ضد ۽ هٺ جي ڪري حق ٻڌڻ کان لنواٽ ڪن ٿا، اهي ان عظيم نعمت کان محروم رهجي وڃن ٿا.
• غفلت ۽ ضد انسان کي حق کان دور ڪري ٿي: جيڪڏهن انسان دنيا جي مشغولين ۽ ضد جي ڪري الله جي ياد ۽ قرآن کان منهن موڙي ٿو، ته آهستي آهستي سندس دل تي پردا پئجي وڃن ٿا ۽ هو حق کي سمجهڻ ۽ قبول ڪرڻ جي صلاحيت وڃائي ويهي ٿو.
• اسلام ۽ قرآن جي دعوت آساني ۽ رحمت سان ڀريل آهي: الله تعاليٰ انسانن کي خبردار ڪري ٿو ته اهي قرآن کي کليل دل سان ٻڌن ۽ ان تي غور ڪن، ته جيئن اهي هدايت حاصل ڪري سگهن. هي آيت اسان کي ترغيب ڏئي ٿي ته اسان پنهنجي دلين جا پردا هٽايون، قرآن کي غور سان ٻڌون ۽ ان جي تعليمات تي عمل ڪريون، ته جيئن اسان دنيا ۽ آخرت ۾ ڪامياب ٿيون.