سوره کهف — آیه 69

معانی کلمات:

• صابرًا: شکیبا و بردبار.
• أعصی: نافرمانی کنم، سرپیچی کنم.
• أمرًا: فرمان و دستوری.

تفسیر آیه:

حضرت موسی علیهالسلام در پاسخ به شرط حضرت خضر علیهالسلام که فرمود: «اگر خواستی از من پیروی کنی، نباید دربارهی کاری که انجام میدهم سؤال کنی تا خودم برایت توضیح دهم»، گفت: «به خواست خدا مرا شکیبا خواهی یافت و در هیچ کاری از فرمان تو سرپیچی نخواهم کرد.»

او با این سخن، دو تعهد مهم سپرد: نخست اینکه وعده داد در برابر رفتارهایی که از خضر میبیند، صبر و تحمل پیشه کند و عجله و بیتابی نشان ندهد؛ دوم اینکه قول داد در برابر دستورهای او تسلیم کامل باشد و هیچگونه نافرمانی و مخالفتی از خود بروز ندهد. نکتهی قابل توجه این است که موسی علیهالسلام با وجود مقام والای پیامبری، کار را به مشیت الهی واگذار کرد و گفت «إن شاء الله»؛ زیرا میدانست که صبر و استقامت واقعی بدون توفیق و یاری خداوند ممکن نیست و انسان هر چقدر هم اراده قوی داشته باشد، بدون کمک الهی نمیتواند بر نفس خود غلبه کند. این جمله نشاندهندهی تواضع و خشوع او در برابر خداوند و اعتراف به ضعف بشری است.

فواید و پیامهای آیه:

• ادب و تواضع در برابر معلم و مربی، حتی اگر شاگرد از او مقام بالاتری داشته باشد، از نشانههای کمال اخلاقی است. موسی با آن عظمت، در برابر خضر فروتنی کرد و این درس بزرگی برای ماست که در مسیر یادگیری، تواضع پیشه کنیم.
• انسان مؤمن همیشه کارهای خود را به مشیت الهی گره میزند و هرگز به توانایی خود مغرور نمیشود؛ زیرا میداند توفیق هر کاری از جانب خداست.
• وفای به عهد و پایبندی به تعهدات، از صفات برجستهی مؤمنان است. موسی با تمام وجود قول داد که صبر کند و تخلف نکند.
• صبر بر ناملایمات و پذیرش شرایط سخت در مسیر رسیدن به علم و معرفت، کلید موفقیت است. کسی که میخواهد به حقایق عمیق دست یابد، باید آمادهی تحمل سختیها باشد.
• تسلیم بودن در برابر فرمان خداوند و اولیای او، راه رسیدن به آرامش و سعادت است؛ همانگونه که موسی با این سخن، آمادگی خود را برای پذیرش کامل تربیت الهی اعلام کرد.