Maryam surasi — Oyat 75

Kalimalarning ma'nolari:

• Falyamdud: cho'zsin, uzaytirsin, imkon bersin.
• Madan: cho'zish, imkon berish, muhlat berish.
• Makanan: joy, o'rin, makon.
• Jundan: yordamchilar, tarafdorlar, qo'shin.

Tafsir:

Ey Muhammad (s.a.v.), bu oyatda Alloh taolo sizga ularga shunday deyishni buyuradi: "Kim haq yo'ldan adashib, zulmat va gumrohlikda qolgan bo'lsa, Rahmon unga muhlat bersin va uni o'sha adashgan holida uzoq muddat qoldirsin." Bu yerda "buyruq" shaklida kelgan bo'lsa-da, asl ma'nosi xabar (axborot)dir, ya'ni Alloh taolo ularni o'z ixtiyoriga tashlab qo'yadi va ularning gunohlarini ko'paytirishiga imkon beradi. Bu esa ular uchun ogohlantirish va xavf-xatar bildirishdir.

Bu muhlat va imkon berish shu paytgacha davom etadi — to ular o'zlariga va'da qilingan narsani o'z ko'zlari bilan ko'rguncha. Bu va'da qilingan narsa ikki xil bo'lishi mumkin: yo dunyoda azob — ya'ni musulmonlar ularga g'alaba qozonib, ularni o'ldirish va asir olish orqali azob berishlari, yoki oxiratdagi azob — ya'ni Qiyomat soatining kelishi va ularning do'zaxga tushishlari.

O'sha paytda, ya'ni azobni yoki Qiyomatni ko'rganlarida, ular haqiqatni anglab yetadilar va o'shanda biladilarki, kim yomonroq joy va makonga ega ekan — ularmi yoki mo'minlarmi? Va kimning yordamchilari zaifroq va kuchsizroq ekan — ularmi yoki mo'minlarmi? Chunki o'sha kuni ular o'zlarining yolg'on xudolari va butlaridan hech qanday yordam ololmaydilar, ularning tarafdorlari esa butunlay yo'q bo'lib ketadi. Alloh taolo esa o'z mo'min bandalariga g'alaba va yordam beradi.

Oyatdan olinadigan saboqlar:

1. Alloh taoloning muhlat berishi va imkon yaratib berishi — bu Uning rahmli ekanligidan emas, balki bandalarini sinash va ularga tavba qilish imkoniyatini berish uchundir. Ammo bu muhlatdan foydalanib, yaxshilikka qaytgan kishi najot topadi, davom etgan kishi esa halokatga yuz tutadi.
2. Bu oyat mo'minlarga tasalli va umid bag'ishlaydi — ular zolimlarning kuch-qudratiga qaramay, oxir-oqibat g'alaba mo'minlarniki ekanini biladilar. Alloh taolo o'z va'dasida doim sodiqdir.
3. Inson o'z hayotida adashgan yo'ldan qaytish uchun har doim imkoniyatga ega ekanini unutmasligi kerak. Alloh taolo muhlat bergan har bir nafas — bu tavba qilish uchun berilgan imkoniyatdir.
4. Qiyomat kuni haqiqat butunlay oydinlashadi va har kim o'z amalining natijasini ko'radi. O'sha kuni yordam beruvchi va himoya qiluvchi yagona zot — Alloh taolodir.