Baqara surasi — Oyat 160

Kalimalarning ma'nolari:

• Tob qildilar (تَابُوا): gunohlariga pushaymon bo‘lib, Allohga qaytdilar.
• Yaxshiladilar (أَصْلَحُوا): o‘z amallarini, ichki va tashqi holatlarini tuzatdilar.
• Oshkor qildilar (بَيَّنُوا): yashirgan haq va hidoyatni odamlarga ochiq-oydin bayon qildilar.
• Tavba qabul qilaman (أَتُوبُ عَلَيْهِمْ): ularning tavbasini qabul qilaman va gunohlarini kechiraman.
• Tavvob (التَّوَّابُ): bandalarining tavbasini ko‘p qabul qiluvchi.
• Rahim (الرَّحِيمُ): ularga nihoyatda mehribon va rahmdil.

Tafsir:

Ushbu oliy oyat avvalgi oyatlarda zikr qilingan, haqni yashirgan va odamlarni to‘g‘ri yo‘ldan adashtirgan kimsalarning holatiga istisno keltirmoqda. Ya'ni, garchi haqni yashirish va odamlarni yo‘ldan ozdirish katta gunoh bo‘lsa-da, Alloh taoloning rahmati kengdir. Ushbu gunohlardan qaytganlar uchun tavba eshigi ochiqdir.

Bu oyatda uchta muhim shart bilan tavba qabul qilinishi bayon qilinmoqda:

1. Tavba qilish: Chin dildan pushaymon bo‘lib, gunohga qaytmaslikka qaror qilish va Allohga iltijo qilish.
2. Amallarni yaxshilash: O‘z xatti-harakatlarini, ichki niyatlarini va tashqi amallarini isloh qilish, ya'ni o‘tmishdagi yomonliklarni yaxshiliklarga almashtirish.
3. Haqni bayon qilish: Ilgari yashirgan haq va to‘g‘ri yo‘lni endi odamlarga oshkor qilish, ularni to‘g‘rilikka chaqirish.

Shu uchala shartni bajargan kimsalar uchun Alloh taolo o‘zining cheksiz rahmati bilan tavbani qabul qilishini va gunohlarini mag‘firat qilishini va'da qilmoqda. Alloh taolo O‘zini "Tavvob" va "Rahim" deb atamoqda — ya'ni U bandalarining tavbasini ko‘p qabul qiluvchi va ularga nihoyatda mehribondir. Uning rahmati gunohkor bandalarini ham qamrab oladi, agar ular chin dildan Uning oldiga qaytsalar.

Foydalar va saboqlar:

• Ushbu oyat musulmonlarga katta umid bag‘ishlaydi: gunoh qanchalik katta bo‘lmasin, tavba eshigi har doim ochiqdir. Allohning rahmati Uning g‘azabidan ustundir.
• Tavba qabul qilinishi uchun faqat og‘izda "tavba qildim" deyish kifoya emas, balki amalda ham o‘zgarish, xato va gunohlarni tuzatish zarurligini o‘rgatadi.
• Haqni yashirish katta gunoh ekani, lekin uni oshkor qilish va odamlarni to‘g‘ri yo‘lga chaqirish tavbaning muhim qismi ekani ta'kidlanadi. Bu ilm egalari uchun alohida darsdir.
• Allohning "Tavvob" va "Rahim" ismlari mo‘minlarga Uning rahmatidan umidvor bo‘lishni, gunohlardan qaytishda hech qachon kechikmaslikni o‘rgatadi. Chunki Alloh bandalarining tavbasini sevadi va qabul qiladi.
• Bu oyat Islomda tavba tushunchasi naqadar keng va rahmli ekanini ko‘rsatadi — inson qachon va qayerda bo‘lmasin, Allohga qaytishi mumkin va U uni kutib oladi.