سوره انبیا — آیه 5

معانی کلمات:

• أضغاث أحلام: خواب‌های آشفته و پریشان که هیچ حقیقتی ندارد.
• افتراه: آن را از پیش خود ساخته و به دروغ به خدا نسبت داده است.
• شاعر: کسی که سخنان خیالی و بی‌اساس می‌گوید.
• آیة: معجزه و نشانه‌ای آشکار.

تفسیر آیه:

کافرانِ مشرک، چون از پذیرش حق سرباز زدند، درباره قرآن و پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) سخنان ضد و نقیضی گفتند. گروهی گفتند: این قرآن خواب‌های آشفته و پریشانی است که محمد در خواب دیده و هیچ حقیقتی ندارد. گروهی دیگر گفتند: نه، بلکه او خودش این سخنان را ساخته و به دروغ به خداوند نسبت داده است. و گروهی نیز گفتند: او شاعری بیش نیست و این کلام، شعر و خیال‌پردازی اوست. سپس با لجاجت و عناد، خواسته‌ای نابه‌جا مطرح کردند و گفتند: اگر او راست می‌گوید، پس باید معجزه‌ای محسوس و ملموس برای ما بیاورد، همان‌گونه که پیامبران پیشین با معجزات آشکار مانند ناقه صالح و عصای موسی و معجزات عیسی (علیهم السلام) فرستاده شدند.

این سخنان نشان‌دهنده سرگردانی و حیرت آنان بود؛ زیرا هر بار سخنی می‌گفتند و آن را رها می‌کردند. آنان نه به دنبال حقیقت بودند و نه دلیلی برای پذیرش داشتند؛ بلکه تنها بهانه‌جویی و تکذیب می‌کردند. خداوند در این آیه، تناقض گفتار آنان را آشکار می‌سازد و نشان می‌دهد که آنان نه از روی تحقیق، بلکه از روی عناد و لجاجت سخن می‌گویند.

فواید و پیام‌های آیه:

1. قرآن، معجزه جاویدان: پیامبران پیشین معجزات محسوس و زمان‌دار داشتند که با پایان یافتن دورانشان، آن معجزات نیز به پایان رسید؛ اما معجزه پیامبر اسلام (صلی الله علیه وسلم) یعنی قرآن، جاودانه و همیشگی است و برای همیشه بشریت را به تحدی و مبارزه می‌طلبد. این نشانه رحمت الهی است که برای هر عصری، دلیل و برهان زنده‌ای قرار داده است.
2. تناقض گفتار منکران حق: کسانی که از پذیرش حق سرباز می‌زنند، همواره دچار تناقض و سرگردانی می‌شوند و هر بار سخنی بی‌اساس می‌گویند. این خود نشانه بطلان راه آنان است.
3. لزوم تفکر و تدبر: انسان باید با عقل و اندیشه به سراغ حقایق برود و بهانه‌جویی را کنار بگذارد. قرآن کریم همواره انسان‌ها را به تفکر و تدبر دعوت می‌کند تا حقیقت را بیابند.
4. صبر و استقامت پیامبر (صلی الله علیه وسلم): این آیه نشان می‌دهد که پیامبر اسلام در برابر این همه تهمت‌ها و سخنان ناروا، صبر پیشه کرد و با استقامت، رسالت خود را ادامه داد. این درس بزرگی برای همه مومنان است که در برابر ناملایمات و تهمت‌ها، صبر و استقامت داشته باشند.
5. محبت به قرآن: قرآن کریم کتابی است که هیچ بشری نمی‌تواند مانند آن را بیاورد؛ پس شایسته است که با عشق و علاقه به آن روی آوریم و آن را تلاوت کرده و در معانی آن تدبر کنیم تا از هدایت‌های آن بهره‌مند شویم.