سوره شعرا — آیه 227

معانی واژگان:

• مُنقَلَب: بازگشتگاه، سرانجام و عاقبت کار.
• انتَصَرُوا: یاری جستند و دفاع کردند (در برابر دشمن).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، شاعرانی را که اهل ایمان و عمل صالح هستند از آن سرزنش و نکوهشی که درباره شاعران مشرک و گمراه بیان شد، استثنا کرده است. این شاعران مؤمن ویژگیهایی دارند: نخست اینکه ایمان آوردهاند و کارهای شایسته انجام میدهند. دوم اینکه خدا را بسیار یاد میکنند و ذکر خدا آنان را از یاد و ذکر او غافل نمیکند و شعرشان آنان را از عبادت و طاعت بازنمیدارد. سوم اینکه وقتی مورد ستم و آزار دشمنان قرار میگیرند و آنان را هجو میکنند، در برابرشان از خود دفاع میکنند و با شعر خود از پیامبر اسلام و دین خدا حمایت میکنند و پاسخ شاعران کافر و مشرک را میدهند، همانند حسان بن ثابت و دیگر شاعران مسلمان که در دفاع از اسلام شعر میسرودند.

سپس خداوند به کسانی که به خود و دیگران ستم کردهاند هشدار میدهد و میفرماید: به زودی کسانی که با شرک به خدا و تجاوز به حقوق بندگان، ستم ورزیدند، خواهند دانست که به کدام بازگشتگاه و سرانجامی بازمیگردند. آنان به سوی عذاب و هلاکت و آتش دوزخ بازخواهند گشت و سزای اعمال ناپسند خود را خواهند دید.

فواید و پیامهای آیه:

• هنر و شعر اگر در خدمت حق، ایمان و ارزشهای الهی باشد، نهتنها مذموم نیست، بلکه پسندیده و ارزشمند است و میتواند وسیلهای برای دفاع از دین و ترویج فضایل باشد.
• ذکر فراوان خداوند، انسان را از لغزشها و انحرافات بازمیدارد و به او قدرت تشخیص حق از باطل میدهد.
• دفاع از حق و پاسخ دادن به ستمگران و دشمنان، نهتنها جایز است، بلکه در مواردی لازم و پسندیده است و مؤمنان باید در برابر ظلم و اهانت به مقدسات، بایستند و از خود دفاع کنند.
• ستم و ظلم، سرانجامی جز بدبختی و عذاب ندارد و هیچ ستمگری از کیفر الهی در امان نخواهد بود؛ پس انسان باید مراقب اعمال خود باشد و از ظلم به خود و دیگران بپرهیزد.