سوره شعراء — آيت 227

1) ڪلمات جي معنيٰ:

• إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا: پر اهي ماڻهو جن ايمان آندو.
• عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ: ۽ نيڪ عمل ڪيا.
• ذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا: ۽ الله کي گهڻو ياد ڪيو.
• انتَصَرُوا: ۽ بدلو ورتو / جواب ڏنو.
• مِن بَعْدِ مَا ظُلِمُوا: ان کان پوءِ جو انهن تي ظلم ڪيو ويو.
• مُنقَلَب: موٽڻ جي جاءِ / انجام.

2) تفسير:

هي آيت ان کان اڳ ذڪر ڪيل شاعرن جي مذمت کان هڪ استثنا آهي. الله تعاليٰ فرمايو ته اهي شاعر جن جي مذمت ڪئي وئي آهي، اهي اهڙا آهن جيڪي گمراهه آهن ۽ هر واديءَ ۾ ڀٽڪندا آهن، پر انهن مان اهي شاعر مستثنيٰ آهن جيڪي ايمان آڻين ٿا، نيڪ ۽ صالح عمل ڪن ٿا، ۽ الله تعاليٰ جو گهڻو ذڪر ڪن ٿا. انهن جو شعر انهن کي الله جي ياد کان غافل نٿو ڪري. اهي پنهنجي شعر ۾ الله جي توحيد ۽ سندس ثنا بيان ڪن ٿا، رسول الله ﷺ جي دفاع ڪن ٿا، ۽ حڪمت ۽ موعظت جهڙيون ڳالهيون ڪن ٿا. اهي اسلام جي طرفان جواب ڏين ٿا ۽ انهن مشرڪن شاعرن جو رد ڪن ٿا جيڪي مسلمانن يا رسول الله ﷺ جي مخالفت ۾ شعر چوندي انهن تي ظلم ڪن ٿا. حضرت حسان بن ثابت رضي الله عنه جهڙا صحابي ڪرام انهيءَ جو بهترين مثال آهن.

پوءِ الله تعاليٰ خبردار ڪيو ته اهي ماڻهو جن ظلم ڪيو — يعني شرڪ ڪيو، الله جي بندن تي زيادتي ڪئي، يا مسلمانن تي باطل الزام لڳايا — اهي جلد ئي ڄاڻي وٺندا ته انهن کي ڪهڙي هنڌ موٽڻو آهي. انهن جو انجام تمام خراب ۽ نقصانڪار هوندو. اهو هڪ سخت حساب ۽ وڏي ذلت جو مقام هوندو. الله تعاليٰ اسان سڀني کي ان انجام کان محفوظ رکي.

3) فائدا ۽ سبق:

• ايمان ۽ نيڪ عمل ئي ڪاميابيءَ جي ڪنجي آهي: ڪنهن به قول، فعل يا فن جي قيمت ان جي نيت ۽ ان سان جڙيل ايمان تي آهي. جيڪڏهن شاعري به الله ۽ سندس رسول جي لاءِ هجي ته اها عبادت بڻجي سگهي ٿي.
• ذڪر الله دل جي زندگي آهي: دنيا جي هر مشغوليت، ڪنهن به فن ۽ ڪم کان وڌيڪ الله جو ذڪر اهم آهي. مؤمن جو ڪم ڪڏهن به الله جي ياد کان غافل نٿو ڪري.
• حق جي حمايت ۽ ظلم جو رد: اسلام ظلم جي خلاف آواز بلند ڪرڻ ۽ مظلومن جي حمايت ڪرڻ سيکاريندو آهي. جيڪڏهن ڪو مسلمانن يا اسلام جي خلاف زهر پکيڙي ته ان جو علمي ۽ ادبي جواب ڏيڻ هڪ نيڪ عمل آهي.
• ظالمن جو انجام عبرت جو نشان آهي: الله تعاليٰ ظالمن کي مهلت ڏئي ٿو پر انهن کي ڇڏي نٿو. جيڪي ماڻهو ٻين تي ظلم ڪن ٿا، انهن جو آخري ٽڪاڻو ذلت ۽ عذاب هوندو. اهو يقين مؤمن کي صبر ۽ استقامت ڏئي ٿو.
• اسلام ۾ فن ۽ ادب جي به قدر آهي: اسلام علم، ادب ۽ فن جي مخالفت نٿو ڪري، پر ان کي صحيح مقصد ۽ پاڪيزگيءَ سان استعمال ڪرڻ جي ترغيب ڏئي ٿو. اهو ئي سبب آهي جو اسلامي تاريخ ۾ شاعرن ۽ اديبن جو وڏو مقام رهيو آهي.