سوره قصص — آیه 19

معانی کلمات:

• یَبْطِشَ: بگیرد، حمله کند، با شدت و قهر بگیرد.
• عَدُوٌّ لَهُمَا: دشمن هر دو (دشمن موسی و دشمن آن شخص بنیاسرائیلی).
• جَبَّارًا: ستمگر، کسی که به زور و ظلم با مردم رفتار میکند.
• مُصْلِحِینَ: اصلاحکنندگان میان مردم، نیکوکاران و کسانی که در پی آشتی و خیرخواهیاند.

تفسیر آیه:

هنگامی که موسی علیهالسلام خواست با آن مرد قبطی (مصری) که دشمن او و دشمن آن شخص بنیاسرائیلی بود درگیر شود و او را به سختی بگیرد، آن مرد اسرائیلی که از شدت ترس و اشتباه، گمان کرد موسی قصد او را دارد (زیرا صدای موسی را شنیده بود که به او گفت: «تو واقعاً فردی گمراه و خطاکاری هستی»)، فریاد زد: ای موسی! آیا میخواهی مرا بکشی همانگونه که دیروز یک نفر را کشتی؟! تو جز این نمیخواهی که در زمین زورگو و ستمگری باشی که به ناحق مردم را میکشد و به آنان ظلم میکند، و نمیخواهی از جمله کسانی باشی که میان مردم اصلاح میکنند و به آشتی و نیکی دعوت مینمایند.

در حقیقت، موسی قصد آن قبطی را داشت، اما این سخن باعث شد راز قتل دیروز فاش شود و دشمنان از این ماجرا باخبر گردند و زمینه برای توطئه علیه موسی فراهم گردد.

فواید و پیامهای آیه:

1. نقش زبان و عجله در آشکار شدن اسرار: گاهی یک سخن نابجا یا برداشت اشتباه، میتواند پرده از رازهای بزرگ بردارد و انسان را در موقعیتهای دشوار قرار دهد. پس باید در گفتار و رفتار خود بسیار هوشیار باشیم.
2. نکوهش ظلم و ستمگری: قرآن کریم صفت «جبار در زمین» را به عنوان صفتی نکوهیده و زشت معرفی میکند و مؤمنان را از هرگونه زورگویی و تعدی به حقوق دیگران بازمیدارد.
3. ارزش اصلاحگری و صلحطلبی: از این آیه میآموزیم که یکی از والاترین ارزشها در اسلام، تلاش برای اصلاح میان مردم و پرهیز از خشونت و درگیری است. مؤمن واقعی کسی است که در پی خیرخواهی و آشتی باشد، نه کسی که به دنبال خونریزی و ستم است.
4. صبر و خویشتنداری در خشم: هرچند موسی علیهالسلام در آن لحظه خشمگین بود، اما این واقعه به ما میآموزد که در هنگام عصبانیت باید کنترل خود را حفظ کنیم تا عواقب ناخوشایندی برایمان پیش نیاید.
5. پناه بردن به خدا در سختیها: این آیه زمینهساز خروج موسی از مصر و پناه بردن او به خداوند است؛ نشان میدهد که وقتی انسان در تنگنا قرار میگیرد، تنها راه نجات او توکل بر خدا و فرار از محیط فساد است.