Аль Имран сүрөсү — Аят 73

1. Аяттагы түшүндүрүүнү талап кылган сөздөр:

• لَا تُؤْمِنُوا — "ишенбегиле, ыктыяр кылбагыла" деген мааниде; бул жерде "ишеним" деген сөздүн этимологиялык мааниси эмес, "ишенип кабыл кылбоо, тастыктоо" мааниси көздөлөт.
• الْهُدَى — "туура жол, жетектөө"; Аллахтын адамды туура жолго салуусу.
• أَن يُؤْتَىٰ أَحَدٌ — "бирөөгө берилүүсү" деген мааниде; бул жерде "силерге берилген сыяктуу нерсе башкага да берилбесин" деген шарттуу ойду билдирет.
• يُحَاجُّوكُمْ — "силер менен талашып-тартышуусу" деген мааниде; "حَجَّة" (далил) сөзүнөн алынган.
• الْفَضْلَ — "жакшылык, артыкчылык, жаралган мээрим"; бул жерде Аллахтын жетектөө жана пайгамбарлык сыяктуу өзгөчө жакшылыктары.
• وَاسِعٌ — "кең, чексиз"; Аллахтын мээрими жана илими бардык нерсени камтыйт.
• عَلِيمٌ — "билүүчү, кабардар"; Аллах адамдардын ниетин жана абалын жакшы билет.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Бул аятта Аллах Таала мурунку аяттарда айтылган ахли китептин (еврейлердин) сүйлөшкөн сөздөрүн улантат. Алар өз ара: "Өз диниңерге ээрчиген адамдарга гана ишенип, аларга гана ишеним арткыла, башкаларга ишенбегиле" деп айтышкан. Башкача айтканда, алар өздөрүнүн дининдегилерден башка эч кимге ишеним кылбоону, башкаларга диний илимди ачып бербөөнү буйрушкан. Себеби алар мусулмандарга берилген нерселердин өздөрүнө да берилишинен жана кыямат күнү мусулмандар аларга каршы далил келтиришинен коркушкан.

Ошондо Аллах пайгамбарга (с.а.в.) айттырат: "Эй Мухаммад, аларга айт: чындыгында туура жол — Аллахтын жолу. Аллах кимди кааласа, ошону туура жолго салат. Аллахтын жакшылыгы жана мээрими өз колунда, Анын мээрими бир элге же бир топко гана чектелбейт. Ал кимге кааласа, ошого берет. Аллахтын мээрими кең, илими чексиз — Ал адамдардын ким жакшылыкка татыктуу экенин жана ниеттерин жакшы билет."

Алар "силерге берилген сыяктуу нерсе башкага берилбесин" деп ойлошкон, бирок бул Аллахтын эркине байланган нерсе. Аллах каалаган адамга Өз мээримин берет, бул Анын өзгөчө жакшылыгы. Аллахтын мээрими кең жана Ал бардык нерсени билет.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Аллахтын мээрими чектелбеген: Аллахтын жакшылыгы бир элге, бир урууга же бир топко гана тиешелүү эмес. Ал кимге кааласа, ошого туура жолду жана ыйманды берет. Бул — бардык адамдарга үмүт берет: ким гана чын ыкластан Аллахка кайрылса, Ал аны туура жолго салат.
• Туура жол — Аллахтын колунда: Адам өз күчү менен эмес, Аллахтын жетектөөсү менен туура жолго түшөт. Бул бизди Аллахка болгон муктаждыгыбызды түшүнүүгө жана Ага дуба кылууга чакырат.
• Аллах адилет жана билүүчү: Аллах ким татыктуу экенин жана кимдин ниети чын экенин билет. Ошондуктан Аллахтын берген нерсесине ыраазы болуу жана Анын чечимине ишенүү — ыймандын белгиси.
• Ислам — бардык адамдарга ачык: Ислам белгилүү бир элге же урууга гана тиешелүү эмес, ал — бүткүл адамзат үчүн. Аллахтын мээрими кең, ошондуктан ар бир адам исламга келип, Аллахтын жакшылыгына жетүүгө мүмкүнчүлүгү бар.
• Аллахтын мээриминен үмүт үзбөө: Аят бизге Аллахтын мээрими чексиз экенин жана Ал кимге кааласа, ошого жакшылык берерин эскертет. Бул бизди Аллахтан үмүт үзбөөгө жана Ага болгон ишенимди бекемдөөгө чакырат.