سوره آل عمران — آیه 73

## تفسیر آیه ۷۳ سوره آل عمران

### معانی واژگان:

• الْهُدَىٰ: هدایت، راهنمایی به راه راست.
• الْفَضْلَ: فضل، بخشش، برتری و عطای الهی.
• وَاسِعٌ: گشادهدست، دارای رحمت و عطای فراوان.
• عَلِيمٌ: دانای مطلق، آگاه به همه چیز.

### تفسیر آیه:

اهل کتاب (یهود) به یکدیگر سفارش میکردند که به هیچکس جز پیروان دین خودشان ایمان نیاورند و اسرار و دانش خود را با دیگران در میان نگذارند. آنان میگفتند: «به کسانی که از دین شما پیروی میکنند ایمان بیاورید و به دیگران اعتماد نکنید؛ مبادا کسی همانند آنچه به شما داده شده است دریافت کند یا در پیشگاه پروردگارتان با شما به بحث و مجادله بپردازد و بر شما حجت بیاورد.»

خداوند به پیامبرش دستور میدهد که در پاسخ به این سخنان بفرماید: «همانا هدایت، تنها هدایت الهی است؛ اوست که هر که را بخواهد به راه راست هدایت میکند و این هدایت منحصر به گروه یا قوم خاصی نیست.» همچنین به ایشان فرمان میدهد که بگوید: «همانا فضل و بخشش به دست خداست؛ به هر کس که بخواهد عطا میکند و او را شایسته این فضل میداند. خداوند گشادهدست و داناست؛ رحمتش گسترده و علمش به همه چیز احاطه دارد.»

این آیه در واقع بیانگر آن است که هدایت و فضل الهی محدود به قوم یا ملت خاصی نیست و خداوند بر اساس حکمت و علم خود، به هر کس که شایسته باشد، عطا میکند. یهود با این سخنان میخواستند برتری خود را حفظ کنند و مانع گسترش اسلام شوند، اما خداوند با این پاسخ، بطلان این تفکر را آشکار میسازد.

### فواید و پیامهای آیه:

1. هدایت و فضل الهی مختص به گروه خاصی نیست: خداوند به هر کس که بخواهد و شایسته بداند، هدایت و فضل عطا میکند؛ بنابراین هیچ قوم یا نژادی نمیتواند انحصارطلبانه ادعای برتری کند.
2. دنیا و آخرت به دست خداست: همه امور، از جمله هدایت، رزق، علم و برتریها، به دست خداوند است و اوست که تعیین میکند چه کسی شایسته دریافت این نعمتهاست.
3. دعوت به توحید و یکتاپرستی: این آیه مسلمانان را به توحید در ربوبیت دعوت میکند و یادآور میشود که تنها خداوند است که فضل و عطا را تقسیم میکند، نه بندگان.
4. مبارزه با انحصارطلبی و تعصب: آیه به ما میآموزد که نباید مانند اهل کتاب، فضل الهی را محدود به خود بدانیم و دیگران را از رحمت خدا ناامید کنیم؛ بلکه باید همه را به سوی حق دعوت کنیم.
5. اعتماد به خداوند: مؤمن باید بداند که اگر خداوند بخواهد، هر کس را به هر مقامی برساند، هیچکس نمیتواند مانع شود؛ بنابراین باید به فضل الهی امیدوار بود و از رحمت او ناامید نشد.