Oli Imron surasi — Oyat 73

Kalimalarning ma'nolari:

• لَا تُؤْمِنُوا – ishonmang, tasdiqlamang.
• تَبِعَ دِينَكُمْ – sizning diningizga ergashgan bo‘lsa.
• الْهُدَى – to‘g‘ri yo‘l, hidoyat.
• يُحَاجُّوكُمْ – sizlar bilan bahslashsa, hujjat keltirib tortishsa.
• الْفَضْل – fazl, inoyat, yaxshilik va berish.
• وَاسِعٌ – keng fazlatli, cheksiz rahmat sohibi.

Tafsir:

Yahudiylarning bir guruhi o‘z izdoshlariga shunday degan edi: "Bizning diningizga ergashganlardan boshqalarga ishonmanglar, ularga sir va ilmlaringizni oshkor qilmanglar." Alloh taolo Muhammad sollallohu alayhi vasallamga ularning bu so‘zlariga javob berishni buyurdi: "Ey Muhammad! Ayting: Albatta, haqiqiy hidoyat – bu Allohning hidoyatidir. U kimni xohlasa, o‘shani imonga yo‘llaydi. Bu sizning qo‘lingizda emas, balki Allohning irodasidir."

Yahudiylar, shuningdek, musulmonlarga qarshi shunday fitna uyushtirishgan edi: "Sizlarga berilgan ilmdan boshqa hech kimga o‘xshash ilm berilishiga ishonmanglar, yoki ular sizlar bilan Robbingiz huzurida bahslashib, sizlarni yengib qo‘ymasinlar." Ya'ni ular o‘zlarining ilm va kitoblarini boshqalardan yashirib, faqat o‘zlariga xos qilib qo‘yishni va boshqa hech kim bu ilmga ega bo‘lmasligini istashardi.

Alloh taolo ularning bu da'vosini rad etib, Muhammad sollallohu alayhi vasallamga aytishni buyurdi: "Ayting: Albatta, fazl va inoyat Allohning qo‘lidadir. U buni O‘zi xohlagan kishiga beradi. Alloh keng fazlatli va biluvchidir." Ya'ni ilm, hidoyat, payg'ambarlik va barcha yaxshiliklar Allohning hukmida bo‘lib, U buni kimga xohlasa, o‘shanga ato etadi. Bu faqat yahudiylarning qo‘lida emas, balki Allohning irodasiga bog‘liqdir. Alloh taolo O‘z fazlini kimgaki loyiq ko‘rsa, o‘shanga beradi va U barcha narsalarni biluvchidir.

Foydalar:

• Alloh taoloning fazli va inoyati cheksizdir; U buni O‘zi xohlagan bandalariga beradi, bu faqat bir guruh yoki millatga xos emas.
• Hidoyat va to‘g‘ri yo‘l faqat Allohning qo‘lidadir; insonlar buni o‘z ixtiyorlari bilan boshqara olmaydilar.
• Ilm va fazlni boshqalardan yashirish va faqat o‘ziga xos qilib qo‘yish yaramaydi; Alloh taolo ilmni kimgaki xohlasa, beradi.
• Musulmonlar o‘zlarining ilm va imonlarini boshqalar bilan baham ko‘rishlari, ularni Islomga da'vat qilishlari kerak, chunki fazl Allohning qo‘lidadir.
• Alloh taoloning ilmi va rahmati barcha mavjudotlarni qamrab olgan; U hech kimning amalini e'tiborsiz qoldirmaydi.