آل عمران سۈرىسى — ئايەت 80

1) لۇغەت ئىزاھاتى:

• يَأْمُرَكُمْ: سىلەرگە بۇيرۇيدۇ.
• تَتَّخِذُوا: قىلىۋالسىلەر، تۇتۇۋالسىلەر.
• أَرْبَابًا: پەرۋەردىگارلار، ئىلاھلار. بىرلىك شەكلى "رَبّ".
• الْكُفْرِ: كۇفرى، ئاللاھنى ئىنكار قىلىش.
• أَسْلَمْتُمْ: مۇسۇلمان بولغان، بويسۇنغان.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

بۇ ئايەت ئىلگىرىكى ئايەتلەر بىلەن باغلىنىپ، پەيغەمبەرلەر ۋە پەرىشتىلەر ھەققىدىكى توغرا چۈشەنچىنى بەيان قىلىدۇ. ئاللاھ تەئالا بۇ ئايەتتە مۇنداق ئېيتىدۇ: ھەرگىز ھېچقانداق پەيغەمبەر ياكى ھېچقانداق ئادەم سىلەرگە پەرىشتىلەرنى ۋە پەيغەمبەرلەرنى ئاللاھتىن باشقا ئىلاھ قىلىپ چوقۇنۇشنى بۇيرۇمايدۇ. چۈنكى بۇنداق قىلىش كۇفرىلىق بولۇپ، پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋەزىپىسى كىشىلەرنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرۇش، ئۇلارنى تەۋھىدكە چاقىرىش، ئاللاھنى بىر دەپ بىلىشكە ۋە ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىشقا يېتەكلەشتۇر. پەيغەمبەرلەر ھەرگىز ئۆزلىرىنى ياكى باشقىلارنى ئىلاھ قىلىپ كۆرسەتمەيدۇ، بەلكى ئىنسانلارنى پەقەت يالغۇز ئاللاھقا ئىبادەت قىلىشقا بۇيرۇيدۇ.

ئايەتنىڭ ئاخىرىدا ئاللاھ تەئالا ئىنسانلارغا ھەيرانلىق ۋە ئىنكار بىلەن خىتاب قىلىپ: "ئەي ئىنسانلار! سىلەر مۇسۇلمان بولۇپ، ئاللاھقا بويسۇنغاندىن كېيىن، قانداقلا بولمىسۇن بىرەر پەيغەمبەر ياكى بىرەر كىشى سىلەرنى كۇفرىغا، يەنى ئاللاھنى ئىنكار قىلىشقا بۇيرۇيامدۇ؟" دەيدۇ. بۇ سوئال ئەمەلىيەتتە جاۋابى ئېنىق بولغان ئىنكار سوئالىدۇر: ھەرگىز بۇنداق بولمايدۇ. ھېچقانداق پەيغەمبەر ياكى ھېچقانداق ئادەم سىلەرنى ئىماندىن كېيىن كۇفرىغا چاقىرمايدۇ. بۇ ئايەت يەھۇدىي ۋە ناسارالارنىڭ ئۆز پەيغەمبەرلىرىنى ۋە ئۇلارنىڭ ئارقىدىكىلەرنى ئىلاھلاشتۇرۇۋېلىشى، شۇنداقلا مەككە مۇشرىكلىرىنىڭ پەرىشتىلەرنى ئاللاھنىڭ قىزلىرى دەپ ئېتىقاد قىلىشى قاتارلىق بۇزۇق ئېتىقادلارنى رەددىيە قىلىدۇ. ئىسلامنىڭ ئاساسى تەۋھىد، يەنى ئاللاھنى بىر دەپ بىلىش ۋە پەقەت ئۇنىڭغا ئىبادەت قىلىشتۇر. پەيغەمبەرلەر ۋە پەرىشتىلەر ھۆرمەتكە سازاۋەر مەخلۇقلار بولسىمۇ، ئۇلار ھەرگىز ئىبادەت قىلىنىشقا لايىق ئىلاھلار ئەمەس.

3) بۇ ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

1. تەۋھىدنىڭ ئاساسىي ئورنى: بۇ ئايەت ئىسلامنىڭ ئەڭ ئاساسىي ئېتىقادى بولغان "ئاللاھ بىردۇر، شېرىكى يوق" دېگەن پرىنسىپنى تەكىتلەيدۇ. ھەر قانداق شەكىلدىكى شېرىك كەلتۈرۈش، گەرچە پەيغەمبەر ياكى پەرىشتە بولسىمۇ، ئىسلامدىن چىقىش دېگەنلىكتۇر.
2. پەيغەمبەرلەرنىڭ ھەقىقىي ئورنىنى بىلىش: پەيغەمبەرلەر ئىنسانلارنى ئاللاھقا يېتەكلەيدىغان مۇبارەك شەخسلەردۇر، ئەمما ئۇلار ئىلاھ ئەمەس. ئۇلارنى ھۆرمەتلەش ۋە ئەگىشىش ئىماننىڭ بىر قىسمى، ئەمما ئۇلارغا چوقۇنۇش ياكى ئۇلارنى ئاللاھ بىلەن تەڭ كۆرۈش ھەرگىز توغرا ئەمەس.
3. ئىماننىڭ قەدرىنى بىلىش: ئايەت "سىلەر مۇسۇلمان بولغاندىن كېيىن" دەپ ئىماننىڭ قىممىتىنى ئەسكەرتىدۇ. ئىمان ئىنسانغا بېرىلگەن ئەڭ ئۇلۇغ نېئمەتتۇر. ئۇنى قوغداش ۋە ئۇنىڭدىن مەھرۇم بولماسلىق ھەر بىر مۇسۇلماننىڭ مەسئۇلىيىتىدۇر.
4. دىنىي بۇرمىلاشلاردىن ساقلىنىش: تارىختا يەھۇدىي ۋە ناسارالار ئۆز پەيغەمبەرلىرىنى ئىلاھلاشتۇرۇۋەتكەن، مۇشرىكلار پەرىشتىلەرنى ئىلاھ قىلىۋالغان. بۇ ئايەت بىزنى شۇنداق خاتالىقلاردىن ساقلىنىشقا چاقىرىدۇ.
5. ئىسلامنىڭ ئاددىيلىقى ۋە ئېنىقلىقى: ئىسلام ئېتىقادى ئاددىي ۋە چۈشىنىشلىك: ئاللاھ بىر، پەيغەمبەر ئۇنىڭ ئەلچىسى. بۇ ئېنىقلىق ئىنساننىڭ روھىي جەھەتتىن بىخەتەر ۋە خاتىرجەم بولۇشىغا ئاساس سالىدۇ.
6. ئىسلامنىڭ ھەممە ئادەمگە ئوچۇقلىقى: بۇ ئايەت ھەممە ئىنسانلارغا خىتاب قىلىپ، ئۇلارنى توغرا ئېتىقادقا چاقىرىدۇ. ئىسلام ھەر قانداق مىللەت، ھەر قانداق قاتلامدىكى ئىنسانلار ئۈچۈن ئوچۇق ۋە قۇلاي دىندۇر.