آل عمران سۈرىسى — ئايەت 79

بۇ ئايەتتە ئاللاھ تائالا پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋە ئۇلارغا ئەگەشكەن ئۆلىمالارنىڭ ھەقىقىي مەرتىۋىسىنى ۋە ئۇلارنىڭ ۋەزىپىسىنى بايان قىلىدۇ.

1) لۇغەت مەنىسى:

• بَشَر: ئىنسان، ئادەم بالىسى.
• الْكِتَاب: ئاللاھ تەرىپىدىن نازىل قىلىنغان كىتاب، ۋەھىي.
• الْحُكْم: ھېكمەت، چۈشىنىش، دىنىي ئىلىم ۋە پەراسەت.
• النُّبُوَّة: پەيغەمبەرلىك.
• عِبَادًا لِّي: مېنىڭ بەندىلىرىم بولۇڭلار، يەنى مېنى ئاللاھنى قويۇپ مېنىڭ بەندىلىرىم بولۇڭلار.
• رَبَّانِيِّينَ: ئاللاھنى تونۇغۇچى، دىن ئىلمىدە چوڭقۇرلاشقان، كىشىلەرنى تەربىيە قىلغۇچى ئۆلىمالار.
• تُعَلِّمُونَ: سىلەر ئۆگىتىۋاتىسىلەر.
• تَدْرُسُونَ: سىلەر ئوقۇۋاتىسىلەر، تەتقىق قىلىۋاتىسىلەر.

2) ئايەتنىڭ تەپسىرى:

ئاللاھ تائالا بۇ ئايەتتە مۇنداق بايان قىلىدۇ: ھېچقانداق ئىنسانغا — پەيغەمبەر بولسىمۇ — ئاللاھ ئۇنىڭغا كىتاب نازىل قىلىپ، ئۇنىڭغا ھېكمەت ۋە چۈشىنىش ئاتا قىلىپ، ئۇنى پەيغەمبەرلىككە تاللىغان بولسىمۇ، ئاندىن ئۇ كىشىلەرگە «ئاللاھنى قويۇپ ماڭا بەندە بولۇڭلار» دېيىشى ھەرگىز مۇمكىن ئەمەس. چۈنكى بۇ پەيغەمبەرلىك مەرتىۋىسىگە ۋە ئاللاھنىڭ بەرگەن نېئمىتىگە زىتتۇر. بەلكى ئۇنداق كىشى كىشىلەرگە: «ئاللاھنى تونۇغۇچى، دىن ئىلمىدە چوڭقۇرلاشقان، كىشىلەرنى تەربىيە قىلغۇچى ئۆلىمالار بولۇڭلار» دەيدۇ. بۇ مەرتىۋىگە ئۇلار ئاللاھنىڭ كىتابىنى باشقىلارغا ئۆگىتىشى ۋە ئۇنى ئۆزلىرى ئوقۇپ، تەتقىق قىلىشى سەۋەبىدىن ئېرىشىدۇ.

بۇ ئايەت ئەمەلىيەتتە پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋە ئۆلىمالارنىڭ ھەقىقىي ۋەزىپىسىنى ئېنىقلاپ بېرىدۇ: ئۇلار كىشىلەرنى ئۆزلىرىگە قۇل قىلىشقا ئەمەس، بەلكى ئاللاھقا باغلىنىشقا، ئىلىم-ھېكمەت ئىگىسى بولۇشقا يېتەكلەيدۇ. ئۇلارنىڭ مەقسىتى كىشىلەرنى ئاللاھقا بەندە قىلىش، ئۇلارنىڭ قەلبىنى ۋە ئەقلىنى ئىلىم بىلەن نۇرلاندۇرۇشتىن ئىبارەت.

3) ئايەتتىن ئېلىنىدىغان پايدىلار:

• بۇ ئايەت پەيغەمبەرلەرنىڭ ۋە ھەقىقىي ئۆلىمالارنىڭ ئەڭ ئالىي مەقسىتىنى كۆرسىتىپ بېرىدۇ: ئۇلار كىشىلەرنى ئۆزلىرىگە ئەمەس، بەلكى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرۇشقا تىرىشىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ ئەڭ ئاساسلىق پرىنسىپى — تەۋھىدنىڭ گۈزەللىكىنى نامايان قىلىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىلىمگە، ئۆگىنىشكە ۋە ئۆگىتىشكە ئىنتايىن يۇقىرى باھا بېرىدۇ. ئايەتتە «ئۆگىتىش» ۋە «ئوقۇش» ئارقىلىق «رەببانىي» بولۇش مەرتىۋىسىگە يېتىش مۇمكىنلىكى بايان قىلىنغان. بۇ ھەر بىر مۇسۇلماننى ئىلىم ئۆگىنىشكە ۋە ئۆگىتىشكە تەرغىب قىلىدۇ.
• بۇ ئايەت بىزگە شۇنى ئۆگىتىدۇكى، ھەقىقىي ئۆلىما ۋە پەيغەمبەرلەر ھەرگىز ئۆزىنى ئۇلۇغلىمايدۇ، بەلكى كىشىلەرنى ئاللاھقا يېقىنلاشتۇرۇشقا تىرىشىدۇ. بۇ ئىسلامنىڭ كىشىلەرنى ئۆز-ئارا قېرىنداشلىق ۋە ھۆرمەت ئاساسىدا بىرلىككە كەلتۈرۈشىنى كۆرسىتىدۇ.
• ئىسلام دىنى ئىلىم-ھېكمەت ئارقىلىق كىشىلەرنىڭ قەلبىنى ۋە ئەقلىنى نۇرلاندۇرۇشنى، ئۇلارنىڭ دۇنيا ۋە ئاخىرەتتە بەختلىك بولۇشىنى كۆزلىگەن. بۇ ئايەت بىزنى ئىلىم ئۆگىنىشكە، ئۆگىتىشكە ۋە ئاللاھنىڭ كىتابىنى تەتقىق قىلىشقا تەرغىب قىلىدۇ.