Niso surasi — Oyat 123

Kalima ma'nolari:

• Amanniy (أمانيّ): Bu — insonning orzu-umidlari, xayoliy istaklari va quruq da'volari.
• Suv' (سوء): Yomonlik, gunoh, xato ish.
• Jazo (جزاء): Mukofot yoki jazo — amalga yarasha beriladigan natija.
• Valiy (وليّ): Do'st, yordamchi, ishni boshqaruvchi.
• Nasir (نصير): Yordam beruvchi, himoya qiluvchi.

Tafsir:

Ushbu oliy martaba va buyuk fazilat — na sizning, ey musulmonlar, quruq orzu-umidlaringiz bilan, na ahli kitobning (yahudiy va nasroniylarning) xomxayol da'volari bilan qo'lga kiritilmaydi. Chunki ularning har biri o'zlarini Allohga yaqinroq deb hisoblab, "bizning payg'ambarimiz siznikidan oldin kelgan" yoki "bizning kitobimiz sizning kitobingizdan ustun" degan da'volarni qilishardi. Ammo Alloh taolo bu quruq da'volarning hech biriga e'tibor bermasligini, asl qadr-qiymat faqat imon va solih amalga bog'liqligini bayon qilmoqda.

Alloh taolo aytadi: Kimki yomonlik qilsa — gunoh ishni qasddan yoki bilmasdan qilgan bo'lsin — u buning jazosini albatta oladi. Bu jazo ba'zan dunyoda bo'ladi: musibat, kasallik, qayg'u, tashvish ko'rinishida; ba'zan esa oxiratda bo'ladi. Payg'ambarimiz (sollallohu alayhi vasallam) hazrati Abu Bakr Siddiqning (roziyallohu anhu) "bu qanchalik og'ir ayol" degan savoliga: "Ey Abu Bakr! Senga qayg'u yetmaydimi? Kasal bo'lmaysanmi? Mashaqqatlar chekmaysanmi? Mana shular — qilgan yomonliklaringning jazosidir", deb javob berganlar.

Bu jazodan qochib qutulishning iloji yo'q. O'sha kuni inson Allohdan o'zga hech qanday do'st topa olmaydi — uning ishini boshqarib, yaxshilik keltiradigan; na yordamchi topa oladi — uni azobdan qutqaradigan, himoya qiladigan. Chunki yaxshilik ham, yomonlik ham — hammasi Allohning qo'lida va Uning adolatidan hech kim qochib qutula olmaydi.

Foydalar:

• Alloh huzurida hech kimning nasl-nasabi, millati yoki da'vosi emas, balki amali hal qiladi. Bu haqiqat har bir insonni o'z ishiga mas'ul ekanini va boshqalarning fazilati bilan "men ham yaxshiman" deyish noto'g'riligini o'rgatadi.
• Quruq orzu-umidlar — insonni aldab qo'yadigan narsadir. Haqiqiy najot faqat imon va amal bilan qo'lga kiritiladi. Bu musulmonni doimiy harakatga, yaxshilik qilishga undaydi.
• Har bir yomonlikning jazosi borligini bilish insonni gunohlardan saqlaydi va uni ehtiyotkor bo'lishga chorlaydi. Bu — taqvo va poklik sari yetaklovchi eng kuchli omillardan biridir.
• Allohning adolati mukammaldir — U zarracha zulm qilmaydi. Bu ishonch mo'min qalbini taskin beradi va unga har qanday qiyinchilikda sabr qilish quvvatini bag'ishlaydi.
• Dunyodagi musibatlar — gunohlar uchun poklanish vositasi ekani mo'min uchun katta rahmatdir. Bu tushuncha insonni qiyinchiliklarga chidamli qiladi va shikoyat qilishdan saqlaydi.