سوره فصلت — آیه 29

معانی کلمات:

• أَرِنَا: به ما نشان بده.
• أَضَلَّانَا: ما را گمراه کردند.
• الْأَسْفَلِینَ: پایینترینها، یعنی کسانی که در پایینترین درجه دوزخ و شدیدترین عذاب قرار دارند.

تفسیر آیه:

کافران و منکران خدا و رسولانش، در حالی که در آتش دوزخ گرفتار شدهاند و عذاب را با تمام وجود میچشند، با نهایت حسرت و خشم رو به درگاه پروردگار میکنند و میگویند: «پروردگارا! آن دو کسی را که از میان جن و انس باعث گمراهی ما شدند به ما نشان بده تا آنها را زیر پاهای خود قرار دهیم و خرد کنیم؛ تا در پایینترین و سختترین جای دوزخ، یعنی قعر جهنم، جای گیرند و عذابشان از همه شدیدتر باشد.»

منظور آنان از این دو، ابلیس است که نخستین بار کفر و نافرمانی را پایهگذاری کرد و انسان را به گناه دعوت نمود، و همچنین قابیل پسر آدم که نخستین بار رسم کشتن و خونریزی و ظلم را در زمین بنا نهاد. همچنین گفته شده است که منظور، شیاطین جن و شیاطین انس هستند که مردم را به سوی کفر و ضلالت و آتش جهنم دعوت میکردند و پیشوایان گمراهی بودند. این درخواست کافران نه برای توبه یا نجات، بلکه از روی کینه و انتقامجویی است؛ زیرا در آن روز هیچ سودی برای آنان ندارد و تنها حسرت و خشمشان را بیشتر میکند.

فواید و پیامهای آیه:

1. مسئولیت دعوتکنندگان به گمراهی: کسانی که دیگران را به کفر و گناه دعوت میکنند، در قیامت مسئولیت سنگینی دارند و گمراهشدگان از آنان بیزار خواهند شد و حتی آرزوی نابودی آنان را خواهند کرد.
2. حسرت و پشیمانی در قیامت: در آن روز، کافران درمییابند که گمراهی آنان نتیجه پیروی از شیاطین و سردمداران کفر بوده است و این آگاهی، عذاب و حسرتشان را چند برابر میکند.
3. هشدار درباره الگوهای بد: این آیه به ما میآموزد که در انتخاب الگو و پیشوا بسیار هوشیار باشیم؛ زیرا پیشوایان گمراه، نهتنها خود زیان میبینند، بلکه دیگران را نیز به ورطه هلاکت میکشانند.
4. عدالت الهی: خداوند هر کس را به اندازه عملش جزا میدهد و کسانی که زمینهساز گمراهی دیگران شدهاند، عذابی سختتر و پایینتر از دیگران خواهند داشت.
5. اهمیت پیروی از حق: این آیه انگیزهای برای مؤمنان است که همواره در مسیر حق و هدایت حرکت کنند و از هرگونه دعوت به باطل دوری نمایند، تا در قیامت در زمره رستگاران و بالاترین درجات باشند.