Muhammad surasi — Oyat 3

Kalimalarning ma'nolari:

• Bātil – shayton va uning yo‘liga ergashish, haqiqatga zid bo‘lgan narsa.
• Haq – Alloh taoloning o‘zi nozil qilgan Qur’on va Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam) olib kelgan hidoyat.
• Yazribu – zarb beradi, ya’ni misol keltiradi, bayon qiladi.
• Amsool – misollar, o‘xshashliklar, holatlar.

Tafsir:

Ushbu oyatda Alloh taolo mo‘min va kofir toifalarining taqdiri haqida xabar bermoqda. Avvalgi oyatlarda zikr qilingan – kofirlarning amallari bekor bo‘lishi va mo‘minlarning gunohlarining kechirilishi hamda ishlarining yaxshilanishi – bejiz emas, balki aniq bir sababga ko‘radir. Bu sabab shundan iboratki, kofir bo‘lganlar botilga, ya’ni shaytonga va uning vasvasalariga ergashdilar, haqiqatdan yuz o‘girdilar. Ular o‘zlariga yo‘l qilib noto‘g‘ri e’tiqod va yomon amallarni tanladilar. Mo‘min bo‘lganlar esa o‘z Robbisidan kelgan haqni, ya’ni Qur’onni va Rasululloh (sollallohu alayhi va sallam)ning hidoyatini qabul qildilar va unga amal qildilar. Shuning uchun ularning taqdirlari ham turlicha bo‘ldi – biri doimiy azobga, ikkinchisi esa abadiy saodatga muyassar bo‘ldi.

So‘ngra Alloh taolo o‘zining hikmatini bayon qilib, xuddi shunday qilib, U odamlarga ularning holatiga mos misollar keltirishini aytadi. Ya’ni, Alloh har bir toifaga o‘z amaliga yarasha munosib natijani beradi va ularning o‘xshashlarini (o‘tmishdagi qavmlar yoki ularning amallariga o‘xshash holatlarni) zikr qiladi, toki odamlar ibrat olsinlar va to‘g‘ri yo‘lni tanlasinlar. Bu Allohning adolati va hikmatining bir ko‘rinishidir.

Foydalar:

• Ushbu oyat musulmon kishiga haqiqatni tanlashda sabr-qanoat va ishonch bag‘ishlaydi. Chunki mo‘minning qilgan amali, hatto kichik bo‘lsa ham, Alloh huzurida zoye ketmaydi.
• Kofirlarning botilga ergashishi ularning oxiratda ziyon ko‘rishiga sabab bo‘lishini bilish, mo‘minda Allohning adolatiga bo‘lgan e’tiqodni mustahkamlaydi.
• Alloh taolo har bir insonning holatiga qarab misol keltirishi, Uning bandalariga bo‘lgan rahm-shafqatini va ularni to‘g‘ri yo‘lga boshlash istagini ko‘rsatadi. Bu esa insonni Qur’on o‘qish va undan saboq olishga undaydi.
• Oyat mo‘minlarni haq yo‘lda sobit qolishga va botilga ergashishdan hazar qilishga chorlaydi, chunki oxir-oqibat har kim o‘zi tanlagan yo‘lning natijasini ko‘radi.