Аль-Маида сүрөсү — Аят 107

1. Аяттагы түшүндүрүүгө муктаж сөздөр:

• عُثِرَ — билинип калды, маалым болду, ачыкка чыкты. Негизги мааниси — бир нерсеге туш болуу, ага кабылуу.
• اسْتَحَقَّا إِثْمًا — алар күнөөгө татыктуу болушту, башкача айтканда, күнөөкөр болуучу иш кылышты (кайтарымдуулук кылып, жалган ичип).
• آخَرَانِ — башка эки адам.
• يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا — алардын ордуна турушат, алардын ордун ээлешет.
• الْأَوْلَيَانِ — эң жакын эки тууганы, эң татыктуу эки адам (маркумдун жакындарынан).
• اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ — аларга каршы (алардын зыянына) күнөө тастыкталды, башкача айтканда, күнөө аларга тиешелүү болду.
• اعْتَدَيْنَا — чектен чыктык, адилетсиздик кылдык.

1. Аяттын түшүндүрмөсү:

Эгер маркумдун жакындары ага күбө болгон эки адамдын (мурда айтылган эки күбөнүн) күнөөкөр болгондугун, башкача айтканда, күбөлүк же осуят маселесинде кайтарымдуулук кылып, жалган ичкендигин билип калышса, анда маркумдун эң жакын эки тууганы алардын ордуна турушу керек. Алар Аллахтын аты менен ант ичип: «Биздин күбөлүгүбүз (же антыбыз) алардын күбөлүгүнөн (же антынан) алда канча чындыкка жакын жана кабыл алууга татыктуу. Биз чектен чыккан жокпуз. Эгер биз жалган күбөлүк берсек же жалган ант ичсек, анда биз чындап эле залымдарданбыз (Аллахтын чектеринен чыккандарданбыз)» — деп ант беришет.

Бул аят мурунку аят менен байланышта: өлүм алдында же осуят учурунда күбөлүк берген эки адамга ишенип, алар ант ичишет. Эгер кийин алардын кайтарымдуулук кылганы же жалган күбөлүк бергени ачыкка чыкса, анда маркумдун жакындарынан эки адам алардын ордуна туруп, Аллахтын аты менен ант ичип, өздөрүнүн күбөлүгү же анты алардыкынан артык экенин билдиришет. Бул — адилеттикти орнотуу жана акыйкатты коргоо үчүн коюлган исламдык чара. Аллах Таала адамдардын арасында акыйкаттык орношу үчүн, күнөөкөрлөрдүн жалган күбөлүгүнө жол бербөө үчүн ушундай жолду белгилеген.

1. Аяттан алынуучу пайдалар жана исламга болгон кызыгууну арттыруучу ойлор:

• Адилеттикке чакыруу: Ислам дини ар дайым акыйкаттыкты жана адилеттикти коргойт. Эгер бирөө жалган күбөлүк берсе же кайтарымдуулук кылса, ага каршы туруу жана чындыкты орнотуу — ыймандуу адамдын милдети.
• Аллахтын аты менен ант ичүүнүн олуттуулугу: Ант — Аллахтын алдында жоопкерчилик. Аны жалганга колдонуу чоң күнөө. Бул аят анттын канчалык олуттуу экенин жана ага бекем туруу керектигин үйрөтөт.
• Коомдук коопсуздук жана ишеним: Мындай чаралар коомдо ишенимди бекемдейт. Адамдар бири-бирине жалган күбөлүк берүүдөн коркушат, анткени чындык ар дайым ачыкка чыгат жана адилеттик орнойт.
• Исламдын тереңдиги жана акылмандыгы: Ислам дини адамдардын жашоосундагы ар кандай кырдаалдарды эске алып, акылдуу чечимдерди сунуштайт. Бул аят — ушундай акылмандыктын бир даанасы.
• Тообо жана кечирим: Эгер кимдир бирөө жалган күбөлүк берип, кийин чындыкты айтып, тообо кылса, Аллах кечиримдүү. Бирок коом алдында акыйкатты орнотуу зарыл.

Бул аят бизге чындыкты сүйүүнү, адилеттикти коргоону жана Аллахтын алдындагы жоопкерчиликти терең түшүнүүнү үйрөтөт. Ислам — акыйкаттын, адилеттиктин жана ишенимдин дини.