Sure Mâide — Ayet 107

Kelime Anlamları:

• عُثِرَ: ortaya çıkarıldı, fark edildi, haberdar olundu.
• اسْتَحَقَّا إِثْمًا: günahı hak ettiler, yani yalan yere yemin ederek veya hainlik yaparak günaha girdiler.
• يَقُومَانِ مَقَامَهُمَا: onların yerine geçerler, onların makamını alırlar.
• اسْتَحَقَّ عَلَيْهِمُ الْأَوْلَيَانِ: kendileri yüzünden günah hak edilenler, yani ölen kişinin en yakın mirasçıları.
• اعْتَدَيْنَا: haddi aştık, haksızlık yaptık, zulmettik.

Tefsir:

Bu âyet, vasiyet ve şahitlik konusunda Müslümanlara verilen ciddi bir hukukî ve ahlâkî dersi içermektedir. Önceki âyetlerde, bir Müslümanın vasiyetini yazarken veya yerine getirirken iki âdil şahit bulundurulması emredilmişti. Eğer şahitlerin yalan söylediklerinden veya hainlik yaptıklarından şüphelenilirse, onlara yemin teklif edilirdi. İşte bu âyet, o yeminlerinden sonra bile yalanlarının ortaya çıkması hâlinde ne yapılacağını açıklamaktadır.

Yüce Allah buyuruyor ki: Eğer ölen kişinin yakınları, o iki şahidin yeminlerinde veya şahitliklerinde hainlik ettiklerini, yalan söylediklerini ve böylece günahı hak ettiklerini kesin olarak öğrenirlerse, o zaman ölen kişinin mirasçılarından en yakın iki kişi, o hain şahitlerin yerine geçer. Bu iki kişi, Allah adına yemin ederek şöyle derler: "Bizim şahitliğimiz, onların şahitliğinden daha doğru ve daha haklıdır. Biz haksızlık yapmadık, haddi aşmadık. Eğer yalan söylersek veya haksızlık edersek, o zaman biz de zalimlerden oluruz."

Bu âyet, İslam'ın adalet anlayışının ne kadar derin ve titiz olduğunu gösterir. Bir yandan yalan şahitliğin ve hainliğin affedilmez bir günah olduğu vurgulanırken, diğer yandan hakkın ortaya çıkması için her türlü meşru yolun açık tutulduğu görülmektedir. Müslüman, hangi durumda olursa olsun doğruluktan ayrılmamalı, hakkı çiğnememelidir. Çünkü Allah, her şeyi görmekte ve her yalanı, her hainliği bilmektedir.

Bu âyet aynı zamanda Müslümanlara, haklarını koruma konusunda cesaret vermektedir. Zulme uğrayan bir kimse, hakkını aramaktan çekinmemeli, adaletin tecellisi için gayret göstermelidir. Ancak bu gayret, yine Allah'ın emrettiği ölçüler içinde, doğruluktan ve takvadan ayrılmadan yapılmalıdır. Unutulmamalıdır ki, dünyada ne yaparsak yapalım, âhirette Allah'ın huzurunda her şey ortaya dökülecektir. O gün, hiçbir yalan, hiçbir hile işe yaramayacaktır. O hâlde, daha dünyadayken doğruluğu ve adaleti kendimize rehber edinelim ki, âhirette yüzümüz ak olsun.