سوره رحمن — آیه 25

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از برشمردن نعمتهای بزرگ خود در دریاها — مانند تسخیر کشتیها برای حرکت در دریا با اذن او، و آفرینش مواد و وسایلی که انسانها با آنها کشتی میسازند و نیز هدایت انسانها به ساخت و استفاده از این وسایل — این آیه را به صورت پرسشی توبیخی و تأکیدی بیان میکند: «پس ای جن و انس، کدام یک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و تکذیب مینمایید؟» این جمله در حقیقت اتمام حجت است؛ یعنی با این همه نعمتهای آشکار و پیاپی، هیچ عذری برای کفران و تکذیب باقی نمیماند. این استفهام، استفهام تقریری است که مخاطب را به اعتراف وادار میکند، نه اینکه واقعاً پاسخی بخواهد. مقصود این است که هیچیک از این نعمتها را نمیتوان انکار کرد، پس چرا ناسپاسی میکنید؟ این آیه در سوره رحمن بارها تکرار شده و هر بار پس از ذکر نعمتی خاص، به عنوان یادآوری و هشدار به پری و انس آمده است تا آنان را به شکرگزاری و ایمان دعوت کند.

فواید و پیامهای آیه:

• نعمتهای خداوند بر جن و انس هر دو شامل میشود و هیچیک از این دو گروه از فیض الهی محروم نیستند؛ پس شکرگزاری بر هر دو واجب است.
• تکرار این پرسش در سوره رحمن، نشانه اهمیت فراوان شکر نعمت و خطر غفلت از آن است؛ انسان باید پیوسته نعمتهای خدا را به یاد آورد و زبان به شکر گشاید.
• این آیه روحیه تواضع و فروتنی را در مؤمن تقویت میکند؛ زیرا انسان وقتی نعمتهای بیشمار پروردگار را میبیند، خود را در برابر عظمت او کوچک مییابد و از تکبر و سرکشی بازمیماند.
• شناخت نعمتهای خدا، محبت او را در دل افزایش میدهد و انسان را به اطاعت و بندگی بیشتر ترغیب میکند؛ چرا که هرچه نعمت بیشتر باشد، انتظار شکر و اطاعت نیز بیشتر است.