سوره رحمن — آیه 36

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر نعمتهای بیشمار خود در آیات پیشین — مانند آفرینش آسمانها، زمین، خورشید و ماه، میوهها، نخلها، دانههای خوشبو، و نعمتهای بهشتی — این آیه را به صورت پرسشی توبیخی و هشداردهنده خطاب به هر دو گروه جن و انس بیان میکند: «پس ای جن و انس، کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و تکذیب مینمایید؟»

این جمله در حقیقت یک استفهام انکاری است؛ یعنی هیچ یک از نعمتهای الهی را نمیتوان انکار کرد و هیچ عذری برای کفران آنها وجود ندارد. این آیه در سوره مبارکه «الرحمن» چندین بار تکرار شده است (در مجموع ۳۱ بار) و هر بار پس از ذکر نمونهای از نعمتهای خداوند، به عنوان تأکیدی بر شکرگزاری و هشدار نسبت به ناسپاسی، بیان میشود. خطاب به «جن و انس» به این دلیل است که هر دو گروه مکلف به عبادت و شکرگذاری در برابر نعمتهای الهی هستند و در قیامت نیز هر دو مورد بازخواست قرار میگیرند.

فواید و درسهای آیه:

1. شکرگزاری در برابر نعمتها: این آیه به ما میآموزد که نعمتهای خداوند آنقدر فراوان و آشکار است که هیچ بهانهای برای ناسپاسی باقی نمیماند؛ پس باید پیوسته شکرگزار باشیم.
2. مسئولیت مشترک جن و انس: خطاب به هر دو گروه نشان میدهد که همه موجودات مکلف در برابر خداوند مسئولند و هیچکس از این تکلیف مستثنا نیست.
3. توجه به نعمتهای ظاهر و باطن: با تکرار این آیه در سوره، انسان به شمردن نعمتهای الهی ترغیب میشود و این خود سبب محبت بیشتر به خداوند و ایمان عمیقتر میگردد.
4. هشدار در برابر کفران: این آیه هشداری جدی است که کفران نعمت، عاقبت وخیمی دارد و انسان باید از آن بپرهیزد.
5. ایجاد روحیه تواضع و بندگی: وقتی انسان نعمتهای بیشمار خدا را میبیند، در برابر او خاشع میشود و بندگی را با عشق و علاقه میپذیرد.