سوره رحمن — آیه 38

معانی کلمات:

• آلاء: نعمتها، جمع «أَلْی» یا «أَلاء» به معنای نعمتهای فراوان و آشکار.
• تُکَذِّبانِ: تکذیب میکنید، انکار میکنید (خطاب به دو گروه جن و انس).

تفسیر آیه:

خداوند متعال پس از ذکر نعمتهای بزرگ خود در آیات پیشین — مانند آفرینش آسمانها و زمین، خورشید و ماه، ستارگان و درختان، آسمان برافراشته، میزان و عدل، و آفرینش انسان و جن — این آیه را به عنوان پرسشی توبیخی و بیدارکننده بیان میکند: «پس ای گروه جن و انس، کدامیک از نعمتهای پروردگارتان را انکار میکنید و تکذیب مینمایید؟»

این جمله در حقیقت خطابی است به تمامی جن و انس که در برابر اینهمه نعمت آشکار و پیاپی، راهی برای انکار ندارند. نعمتهایی که هر یک به تنهایی برای شکرگزاری کافی است، چه رسد به مجموع آنها. خداوند با این پرسش، وجدانهای خفته را بیدار میکند تا انسان و جن به عظمت بخشش الهی پی برند و در برابر آن سر تعظیم فرود آورند.

این آیه در سوره رحمن چندین بار تکرار شده است (در مجموع ۳۱ بار) و هر بار پس از ذکر گروهی از نعمتها یا عذابها میآید تا تأکید کند که هیچیک از این نعمتها یا نشانههای قدرت الهی قابل انکار نیست و بندگان باید در برابر همه آنها تسلیم و شاکر باشند.

فواید و درسهای آیه:

• این آیه ما را به شکرگزاری مداوم دعوت میکند و میآموزد که نعمتهای خداوند آنقدر زیاد و متنوع است که شمارش آنها ممکن نیست؛ پس باید همواره زبان به شکر گشود و از نعمتهای الهی در مسیر رضایت او استفاده کرد.
• پرسش توبیخی خداوند، بیدارباشی است برای غافلان تا بهجای ناسپاسی، به تفکر در نعمتها بپردازند و ایمان خود را استوار سازند.
• خطاب به جن و انس نشان میدهد که دعوت اسلام و پیام قرآن برای همه انسانها و جنیان است و هیچ گروهی از این رحمت الهی بیرون نیست.
• تکرار این آیه در سوره رحمن، زیبایی و بلاغت قرآن را نمایان میسازد و دلهای مؤمنان را به یادآوری نعمتهای الهی نرم و آماده اطاعت میکند.