سوره رحمن — آیه 39

معانی کلمات:

• فَیَوْمَئِذٍ: در آن روز (روز قیامت).
• لَا یُسْأَلُ: پرسیده نمی‌شود.
• ذَنبِهِ: گناه او.
• إِنسٌ: انسان‌ها.
• جَانٌّ: جن‌ها.

تفسیر آیه:

در آن روز بزرگ و هولناک قیامت، از هیچ‌یک از انسان‌ها و جن‌ها درباره گناهانشان پرسش نمی‌شود؛ زیرا خداوند متعال به تمام اعمال و نیات آنان آگاهی کامل دارد و نیازی به پرسش و استعلام نیست. در آن روز، چهره‌ها و نشانه‌ها گویای حقیقت است؛ مؤمنان با آثار نور و سیمای روشن خود شناخته می‌شوند و کافران و مجرمان با نشانه‌های تاریکی و پریشانی مشخص می‌گردند. بنابراین، این عدم پرسش نه از روی بی‌اعتنایی، بلکه به دلیل روشن بودن همه چیز برای پروردگار است. البته ممکن است در مواضعی دیگر، سؤال برای سرزنش و توبیخ صورت گیرد، اما سؤال برای آگاهی و کسب اطلاع در آن روز معنا ندارد.

فواید و پیام‌های آیه:

1. علم بی‌پایان خداوند: این آیه به ما می‌آموزد که خداوند از همه چیز آگاه است و هیچ عملی از دید او پنهان نیست؛ بنابراین، لازم است در تمام لحظات زندگی مراقب اعمال خود باشیم.
2. عدالت مطلق الهی: در قیامت، نیازی به پرسش و شهادت گرفتن نیست؛ زیرا خداوند عادلانه و بر اساس علم کامل خود داوری می‌کند و هیچ‌کس مورد ظلم قرار نمی‌گیرد.
3. اهمیت توبه در دنیا: از آنجا که در آخرت فرصتی برای پاسخ‌گویی و جبران نیست، باید در این دنیا به درگاه خداوند توبه کنیم و از گناهان دوری نماییم.
4. آرامش برای مؤمنان: مؤمنانی که در دنیا با ایمان و عمل صالح زندگی کنند، در آن روز با سیمای نورانی خود شناخته می‌شوند و هیچ نگرانی و ترسی نخواهند داشت؛ این مژده‌ای است برای آنان که در مسیر حق ثابت قدم بمانند.
5. هشدار به غافلان: این آیه برای کسانی که در گناه غوطه‌ورند، هشداری جدی است که در آن روز نه پرسشی هست و نه عذری پذیرفته می‌شود؛ پس بهتر است پیش از فرا رسیدن آن روز، به فکر اصلاح خود باشند.