سوره حدید — آیه 3

معانی کلمات:

• الْأَوَّلُ: آغازِ همه چیز، کسی که پیش از او چیزی نبوده است.
• الْآخِرُ: پایانِ همه چیز، کسی که پس از او چیزی نخواهد بود.
• الظَّاهِرُ: آشکار و برتر، کسی که بالاتر از او چیزی نیست.
• الْبَاطِنُ: نهان و نزدیک، کسی که نزدیکتر از او به همه چیز چیزی نیست.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، چهار وصف والا و بینهایت را برای خود بیان میکند تا بندگانش او را بهتر بشناسند و به عظمت او پی ببرند:

1. اوّل: او آغازِ همه چیز است؛ پیش از او هیچ موجودی نبوده و نیست. همه مخلوقات، چه آسمانها و زمین و چه همه موجودات، پس از او پدید آمدهاند. او ازلی است و آغاز و سرآغازی برای او متصور نیست.
2. آخر: او پایانِ همه چیز است؛ پس از او هیچ چیزی باقی نخواهد ماند و همه موجودات فانی خواهند شد، اما او جاودان و ابدی است. او پایانی ندارد و همیشه خواهد بود.
3. ظاهر: او آشکار و برتر است؛ بالاتر از او هیچ چیزی نیست و همه مخلوقات تحت قدرت و فرمان او هستند. او بر همه چیز احاطه دارد و هیچ چیزی از دید او پنهان نیست.
4. باطن: او نهان و نزدیک است؛ نزدیکتر از او به همه چیز چیزی نیست. او با علم و قدرت خود به همه چیز احاطه دارد، حتی به درونیترین اسرار دلها و پنهانترین رازهای جهان. او با وجود علوّ و برتریاش، به بندگانش بسیار نزدیک است.

در پایان آیه، خداوند میفرماید: «و او به همه چیز داناست»؛ یعنی علم او به همه چیز احاطه دارد، چه ظاهر و چه پنهان، چه آشکار و چه نهان. هیچ چیزی در آسمانها و زمین، از ذرهای کوچک تا بزرگترین موجودات، از علم او پنهان نیست.

فواید و پیامهای آیه:

• شناخت این چهار وصف الهی، ایمان انسان را عمیقتر میکند و او را به یقین میرساند که خداوند بر همه چیز احاطه دارد و هیچ چیز از او پنهان نیست.
• این آیه به انسان آرامش میدهد؛ زیرا میداند خدایی که اوّل و آخر و ظاهر و باطن است، همواره همراه اوست و او را در همه حال میبیند و میشنود.
• آگاهی از اینکه خداوند به همه چیز داناست، انسان را به مراقبت از اعمال و گفتار خود دعوت میکند و او را از گناه بازمیدارد.
• این آیه انسان را به توکل بر خداوند ترغیب میکند؛ زیرا خدایی که بر همه چیز احاطه دارد، بهترین پشتیبان و یاور بندگانش است.