سوره حشر — آیه 16

معانی کلمات:

• کَمَثَلِ الشَّیْطَانِ: مانندِ کارِ شیطان.
• إِذْ قَالَ لِلْإِنسَانِ اكْفُرْ: هنگامی که به انسان گفت: کافر شو.
• إِنِّی بَرِیءٌ مِّنکَ: من از تو بیزارم و ارتباطی با تو ندارم.
• أَخَافُ اللَّهَ رَبَّ الْعَالَمِینَ: از خداوند، پروردگار جهانیان میترسم.

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه، حالِ منافقان را با یهودیانِ بنینضیر به تصویر میکشد؛ منافقان با وعدههای دروغین خود، یهودیان را به جنگ با پیامبر اسلام (صلیاللهعلیهوسلم) ترغیب کردند و به آنان اطمینان دادند که در کنارشان خواهند ماند. اما وقتی جنگ آغاز شد و خطر جدی شد، منافقان دست از حمایت آنان برداشتند و آنان را تنها گذاشتند.

خداوند این رفتار را به کارِ شیطان تشبیه میکند که به انسان میگوید: «کافر شو!» و انسان نیز به وسوسه او کافر میشود. اما پس از آنکه انسان کفر را میپذیرد و به آن دچار میگردد، شیطان از او بیزاری میجوید و میگوید: «من از تو بیزارم؛ من از خداوند، پروردگار جهانیان میترسم.» این سخنِ شیطان دروغ و فریبکاری است، زیرا اگر واقعاً از خدا میترسید، هرگز انسان را به کفر دعوت نمیکرد. او تنها میخواهد خود را از عذاب برهاند و انسان را در تاریکی و نابودی رها کند.

پس همانگونه که شیطان، انسان را به گمراهی میکشاند و سپس رهایش میکند، منافقان نیز یهودیان را فریب دادند و آنان را به نابودی کشاندند و سپس از آنان اعلام بیزاری کردند.

فواید و درسهای آیه:

1. نشانههای نفاق: یکی از ویژگیهای منافقان این است که در سختیها، دوستان خود را تنها میگذارند و از آنان بیزاری میجویند. مؤمنان باید از چنین افرادی برحذر باشند و به وعدههای آنان اعتماد نکنند.
2. فریبِ شیطان: شیطان همواره انسان را به گناه و کفر دعوت میکند، اما هرگز مسئولیت اعمال انسان را بر عهده نمیگیرد. انسان باید هوشیار باشد و فریب وسوسههای او را نخورد.
3. مسئولیتپذیری: هر انسانی در برابر اعمال خود مسئول است و نمیتواند در روز قیامت، دیگران را مسئول گناهان خویش بداند. حتی اگر کسی او را به گناه دعوت کند، باز هم خودش باید پاسخگوی اعمالش باشد.
4. بیاعتباری وعدههای دشمنان: وعدههای دشمنان اسلام و منافقان، همچون وعدههای شیطان، پوچ و بیاساس است و سرانجامی جز ناامیدی و پشیمانی ندارد.
5. پناه بردن به خدا: مؤمنان باید همواره از خداوند بخواهند که آنان را از فریب شیطان و منافقان در امان نگه دارد و بر ایمانشان ثابتقدم بدارد.