سوره انعام — آيت 130

1) ڪجهه لفظن جي معنيٰ ۽ وضاحت:

• يَا مَعْشَرَ: اي گروهه، اي ٽولي.
• الْجِنِّ وَالْإِنسِ: جنّ ۽ انسان.
• رُسُلٌ مِّنكُمْ: اوھان مان ئي پيغمبر، يعني انسانن مان (جنّ ۾ به پيغمبر اچڻ جو قول آهي، پر جمهور راءِ اها آهي ته پيغمبر صرف انسانن مان ئي آيا آهن).
• يَقُصُّونَ عَلَيْكُمْ آيَاتِي: اوھان کي منهنجون آيتون ٻڌائين ٿا ۽ پڙهي ٻڌائين ٿا.
• يُنذِرُونَكُمْ: اوھان کي ڊيڄارين ٿا، خبردار ڪن ٿا.
• لِقَاءَ يَوْمِكُمْ هَٰذَا: انھيءَ ڏينھن جي ملاقات کان، يعني قيامت جي ڏينھن کان.
• شَهِدْنَا عَلَىٰ أَنفُسِنَا: اسان پنھنجي ئي خلاف شاھدي ڏني، يعني مڃيوسين ته اسان تائين پيغام پهتو هو.
• وَغَرَّتْهُمُ الْحَيَاةُ الدُّنْيَا: ۽ دنيا جي زندگيءَ کين دوکو ڏنو، فريب ۾ وجهي ڇڏيو.
• كَافِرِينَ: انڪار ڪندڙ، الله جي وحدانيت ۽ پيغمبرن کي ڪوڙو ڄاڻيندڙ.

2) آيت جي تفسير:

قيامت جي ڏينھن الله تعاليٰ جنّن ۽ انسانن کي مخاطب ٿي فرمايندو ته: اي جنّن ۽ انسانن جي ٽولي! ڇا اوھان وٽ اوھان مان ئي پيغمبر نه آيا هئا، جيڪي اوھان کي منهنجون آيتون پڙهي ٻڌائيندا هئا ۽ اوھان کي انھيءَ ڏينھن جي ملاقات کان، يعني قيامت جي عذاب کان ڊيڄاريندا هئا؟ پوءِ اها ڳالهه ته پڪي آهي ته پيغمبر انسانن مان ئي هئا، پر جيئن ته جنّ به مڪلف ۽ عقل وارا آهن، ان ڪري انھن کي به ”اوھان مان“ چئي خطاب ڪيو ويو، جيئن عربيءَ ۾ مذڪر کي مؤنث تي ترجيح ڏني ويندي آهي.

انھيءَ سوال جي جواب ۾ هي جنّ ۽ انسان پنھنجي ئي خلاف اقرار ڪندي چوندا ته: اسان پاڻ مڃيون ٿا ته تنھنجا پيغمبر اسان تائين پھتا هئا ۽ اسان کي انھيءَ ڏينھن کان ڊيڄاريندا هئا، پر اسان انھن کي ڪوڙو ڄاتو ۽ انھيءَ ڏينھن کي به نه مڃيوسين. انھن کي دنيا جي زندگيءَ، ان جي سينگار، زيور ۽ عارضي نعمتن فريب ۾ وجهي ڇڏيو هو، انھن سمجهيو ته دنيا هميشه رهندي ۽ موت نه ايندو، تنھنڪري ايمان نه آندائون. ۽ پوءِ اهي پنھنجي ئي خلاف شاھدي ڏيندا ته بيشڪ اهي دنيا ۾ الله جي وحدانيت جو انڪار ڪندڙ ۽ پيغمبرن کي ڪوڙو ڄاڻيندڙ هئا. پر انھيءَ وقت جو اقرار ۽ ايمان ڪنھن ڪم نه ايندو، ڇاڪاڻ ته ايمان جي وقت مقرر ٿيل حد گذري چڪي هوندي.

3) هن آيت مان حاصل ٿيندڙ فائدا ۽ سبق:

• الله تعاليٰ پنھنجي بندن تي حجت قائم ڪرڻ لاءِ پيغمبر موڪليندو آهي، ته جيئن ڪو به بھانو نه بڻائي سگهي.
• جنّ به مڪلف مخلوق آهن، انھن تي به پيغام جي ذميواري آهي ۽ انھن کي به حساب ڏيڻو آهي.
• دنيا جي زندگيءَ جو سينگار ۽ عارضي سک انسان کي آخرت کان غافل ڪري ٿو، ان ڪري ان کان بچڻ گهرجي.
• قيامت جي ڏينھن ڪافر پاڻ ئي پنھنجي خلاف شاھدي ڏيندا، ڪو به انڪار نه ڪري سگهندو.
• ايمان ۽ توبه جو وقت دنيا جي زندگي آهي؛ آخرت ۾ ايمان قبول نه ٿيندو، ان ڪري وقت رهندي ئي الله ڏانهن رجوع ڪرڻ گهرجي.
• قرآن مجيد ۾ الله تعاليٰ پنھنجي رحمت سان گڏ انصاف ۽ حڪمت سان بندن کي سمجھائيندو آهي، ته جيئن ڪو به عذر نه ڪري سگهي.