سوره اعراف — آیه 137

معانی کلمات:

• یُسْتَضْعَفُونَ: به ضعف و ناتوانی گرفته میشدند، ذلیل و خوار میشدند.
• مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَمَغَارِبَهَا: شرقها و غربهای زمین، یعنی تمام جهات و نواحی آن.
• بَارَکْنَا فِیهَا: برکات فراوان در آن قرار دادیم (از قبیل آب، درختان، میوهها و نعمتهای بسیار).
• کَلِمَتُ رَبِّکَ الْحُسْنَى: وعدههای نیکوی پروردگارت (که به بنیاسرائیل داده بود).
• دَمَّرْنَا: نابود کردیم و از بین بردیم.
• یَعْرِشُونَ: بنا میکردند، میساختند (مانند قصرها و بناهای بلند و باغهای سرسبز).

تفسیر آیه:

خداوند متعال در این آیه به یکی از بزرگترین نعمتهای خود بر بنیاسرائیل اشاره میکند. آنان قومی بودند که سالها به دست فرعون و قومش به ذلت و بردگی کشیده شده بودند؛ پسرانشان را میکشتند و زنانشان را برای خدمت زنده نگه میداشتند. اما خداوند پس از نجات آنان از چنگال فرعون، سرزمینهای شرق و غرب (بلاد شام و مصر) را که سرشار از برکت بود، به آنان به ارث داد. این سرزمینها با آبهای روان، درختان پربار و میوههای فراوان، جایگاه زندگی پرنعمتی برای آنان شد.

وعده نیکوی پروردگار که در آیات دیگر (مانند سوره قصص، آیه ۵) به آن اشاره شده بود، بر بنیاسرائیل تحقق یافت؛ آنان به دلیل صبر و استقامتی که در برابر آزار و شکنجههای فرعون و قومش نشان دادند، به امامت و وراثت زمین رسیدند. سپس خداوند هر آنچه فرعون و قومش ساخته بودند — از عمارتهای باشکوه، قصرهای بلند، باغهای سرسبز و داراییهای فراوان — را به کلی نابود کرد و اثری از آن باقی نگذاشت.

فواید و درسهای آیه:

1. صبر، کلید پیروزی است: بنیاسرائیل با وجود سالها ذلت و بردگی، صبر کردند و خداوند آنان را به عزت و قدرت رساند. این درس بزرگی است که هر مسلمانی در برابر سختیها باید صبر پیشه کند و بداند که فرج و گشایش پس از صبر میآید.
2. وعدههای الهی حتمی است: خداوند هرگز خلف وعده نمیکند. اگر بندهای بر ایمان و اطاعت استقامت ورزد، نصرت و پیروزی خداوند شامل حال او خواهد شد، حتی اگر زمان آن طولانی باشد.
3. عاقبت ظالمان نابودی است: فرعون و قومش با همه قدرت و عظمت ظاهری، به کلی نابود شدند و هیچ اثری از آنها باقی نماند. این هشدار برای همه ظالمان است که بدانند قدرت و ثروتشان نمیتواند آنان را از عذاب الهی نجات دهد.
4. ارزش نعمتهای الهی: سرزمینهای برکتدار (شام و مصر) یادآور این است که برکت واقعی از جانب خداست و اوست که به هر سرزمین و هر انسان، نعمت و برکت میبخشد. پس باید شکرگزار نعمتهای او باشیم و از آنها در راه رضایتش استفاده کنیم.
5. امید به آینده روشن: این آیه به مستضعفان و ستمدیدگان تاریخ امید میدهد که خداوند با آنهاست و میتواند سرنوشت آنان را به بهترین شکل تغییر دهد، همانگونه که برای بنیاسرائیل انجام داد.