A'rof surasi — Oyat 39

Kalimalarning ma'nolari:

• "Ulohum" – ularning kattalari, yetakchilari, rahbarlari.
• "Uhrohum" – ularning keyingilari, ergashganlari, tobealari.
• "Min fadl" – birorta afzallik, ustunlik, ortiqchalik.

Tafsir:

Qiyomat kunida do'zax ahliga kirganlar o'zaro tortisha boshlaydilar. Rahbarlar va yetakchilar o'zlariga ergashgan tobealarga qarab: "Sizning bizdan ustunligingiz yo'q edi. Biz ham, siz ham kufr va gunohda barobar edingiz. Sizlar bizga ergashishga majbur emas edingiz, aql-idrokingiz bor edi, haqni o'zingiz anglab yetishingiz mumkin edi. Shuning uchun sizning bizdan biron afzalligingiz yo'q, kechirimga loyiq emassizlar", deydilar. Shunda Alloh taolo ularning barchasiga – yetakchilarga ham, ergashuvchilarga ham qarab: "Endi barchangiz o'z qilgan gunohlaringiz, kasb etgan kufr va ma'siyatlaringiz sababli azobni totinglar", deydi. Ya'ni, ularning hech biri o'zini oqlay olmaydi, chunki har kim o'z amali uchun javob beradi. Rahbarlar o'z yo'lidan adashtirgani uchun, ergashuvchilar esa haqni tark etib, botilga ergashgani uchun azoblanadilar.

Foydalar:

Ushbu oyatdan quyidagi saboqlarni olamiz:

1. Har kim o'z qilmishi uchun javob beradi – Qiyomat kunida hech kim boshqasining gunohini o'z zimmasiga olmaydi, har bir inson o'z amali bilan hisob-kitob qilinadi.
2. Taqlid (ko'r-ko'rona ergashish) bahona bo'lmaydi – Inson ota-bobosiga yoki rahbarlariga ergashib gunoh qilsa ham, bu uning uchun uzr bo'lmaydi. Har kim o'z aqli bilan haqni izlashi va to'g'ri yo'lni tanlashi lozim.
3. Rahbarlarning mas'uliyati og'ir – Odamlarni yo'ldan ozdirgan yetakchilar nafaqat o'z gunohlari, balki o'zlariga ergashganlarning gunohlari uchun ham azoblanadilar. Bu esa har bir da'vatchi, o'qituvchi va nufuzli kishiga ogohlantirishdir.
4. Adolatning to'liq amalga oshishi – Qiyomat kunida hech kimga zulm qilinmaydi, har kim o'zi kasb etgan narsasining jazosini oladi. Bu esa Allohning mutlaq adolatini ko'rsatadi.
5. To'g'ri yo'lni tanlashga shoshilish – Inson bu dunyoda o'z ixtiyori bilan yaxshilikni tanlab, gunohlardan saqlanishi kerak, chunki oxiratda pushaymonlik va bahonalar foyda bermaydi.