سوره اعراف — آیه 73

### معانی واژگان

• ثَمُود: نام قبیلهای از عربهای قدیم که در منطقهٔ حِجر (میان حجاز و شام) زندگی میکردند.
• أَخَاهُمْ: برادرِ نسبیِ آنان (نه برادر دینی)، یعنی صالح که از خودِ همان قبیله بود.
• بَیِّنَة: دلیل روشن و معجزهای آشکار.
• نَاقَةُ اللّهِ: شترِ ویژهٔ خداوند که به او نسبت داده شده تا عظمت و اختصاصش را برساند.
• آیَةً: نشانه و دلیلی بر صدق دعوت.
• تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ: به او گزندی رسانید، مانند زخمی کردن یا کشتن.
• عَذَابٌ أَلِیم: شکنجهای دردناک و سخت.

### تفسیر آیه

خداوند متعال در ادامهٔ داستان پیامبران پیشین، به داستان قوم «ثمود» اشاره میکند؛ قومی که پس از عاد، در سرزمین حِجر میزیستند و به بتپرستی گرفتار شده بودند. خداوند «صالح» را که از خودِ همان قبیله و از نظر نسب برادرِ آنان بود، بهسویشان فرستاد تا آنان را به یکتاپرستی دعوت کند.

صالح به قوم خود گفت: ای قوم من! تنها خداوند یگانه را بپرستید؛ برای شما هیچ معبودِ برحقی جز او نیست که شایستهٔ عبادت باشد. پس عبادت را ویژهٔ او کنید و از بتها دست بردارید. سپس برای اثبات صدق دعوتش، به معجزهای که خداوند به آنان وعده داده بود اشاره کرد: «این شترِ خداوند برای شما نشانهای روشن است.» این شتر، از دلِ صخرهای بیرون آمد و به اذن خداوند، معجزهای بود که خودِ قوم درخواست کرده بودند تا پیامبریِ صالح را باور کنند.

صالح به آنان فرمود: این شتر را رها کنید تا در زمینِ خدا بچرد و از گیاهانِ آن بخورد؛ زیرا او متعلق به خداست و شما هیچ حقّی برای آزار رساندن به او ندارید. سپس هشدار داد: هرگز با قصدِ بد به او نزدیک نشوید و او را نیازارید، که اگر چنین کنید، عذابی دردناک و سخت شما را فرا خواهد گرفت.

### فواید و پیامهای آیه

1. دعوت به توحید، سرلوحهٔ همهٔ پیامبران است: نخستین و مهمترین پیام همهٔ انبیا، دعوت مردم به پرستش خدای یگانه و پرهیز از شرک بوده است؛ این اصل، پایهٔ تمام ادیان آسمانی است.
2. معجزه، نشانهٔ صدق پیامبر است: خداوند برای هر پیامبری، معجزهای متناسب با شرایط زمانه و نیاز قومش قرار داد تا مردم با دیدن آن، با اطمینان خاطر، دعوت او را بپذیرند.
3. رحمت و مهربانی با موجودات: این آیه به ما میآموزد که حتی حیوانات نیز حق حیات و زندگی در زمینِ خدا را دارند و آزار رساندن به آنها بدون دلیل، گناه و موجب خشم خداوند است.
4. هشدار دربارهٔ عاقبت ظلم: هر کس به نعمتها و نشانههای الهی بیاحترامی کند و از حدود خدا تجاوز نماید، باید منتظر عذاب و مجازات دردناک باشد؛ همانگونه که قوم ثمود با نافرمانی و آزار رساندن به ناقهٔ خدا، گرفتار عذاب شدند.
5. نسبتِ اشیاء به خداوند، نشانهٔ عظمت آنهاست: خداوند شتر صالح را به خودش نسبت داد تا عظمت و اهمیت آن را برجسته کند؛ این نشان میدهد که هر چیزی که به خداوند نسبت داده شود، باید مورد احترام و مراقبت ویژه قرار گیرد.