سوره اعراف — آیه 72

معانی کلمات:

• دابر: ریشه و آخر و بنیاد چیزی؛ «قطع دابر» یعنی ریشهکن کردن و نابودی کامل.
• بِرَحْمَةٍ مِّنَّا: به سبب رحمت و لطف ویژه از جانب ما.

تفسیر آیه:

پس از آنکه قوم عاد، دعوت حضرت هود علیهالسلام را نپذیرفتند و بر تکذیب خود اصرار ورزیدند، عذاب الهی آنان را فراگرفت. خداوند متعال با فرستادن بادی سخت و ویرانگر، آن قوم سرکش را نابود کرد. اما در این میان، هود و مؤمنانی که با او بودند، به لطف و رحمت خاص الهی نجات یافتند. این نجات نه به سبب شایستگی آنان، بلکه به فضل و رحمت خداوند بود که بندگان مؤمن خود را از میان عذاب بیرون آورد.

سپس خداوند میفرماید که ما ریشه کسانی را که آیات و نشانههای ما را تکذیب کردند، قطع کردیم؛ یعنی آنان را چنان از بین بردیم که هیچ اثر و نشانی از آنان باقی نماند. این نابودی کامل، نتیجه مستقیم تکذیب آیات الهی و عدم ایمان آنان بود. آنان نه تنها در گفتار، بلکه در عمل نیز ایمان نیاوردند و به همین دلیل مستحق چنین عذابی شدند. عبارت «وَمَا كَانُوا مُؤْمِنِينَ» بیانگر این حقیقت است که آنان هرگز اهل ایمان نبودند و در دلهایشان جایی برای پذیرش حق وجود نداشت.

فواید و پیامهای آیه:

• نجات و رستگاری تنها به رحمت الهی است و هیچکس بدون فضل خدا نمیتواند از عذاب و گرفتاریها رهایی یابد؛ بنابراین مؤمن باید همواره به رحمت خدا امیدوار باشد و از آن درخواست کند.
• سرنوشت تکذیبکنندگان آیات الهی، نابودی و ریشهکن شدن است؛ این هشدار برای همه انسانهاست که عاقبت انکار حق، جز هلاکت و ندامت نیست.
• ایمان واقعی، تنها ادعای زبانی نیست؛ بلکه ایمانی که انسان را نجات میدهد، ایمانی است که با عمل صالح همراه باشد و در دل و جان انسان ریشه دوانده باشد.
• این آیه نشان میدهد که خداوند هرگز بندگان مؤمن خود را در میان بلاها و عذابها رها نمیکند و همواره راه نجاتی برای آنان فراهم میسازد؛ پس مؤمن در سختترین شرایط نیز نباید از یاری خدا ناامید شود.