سوره توبه — آیه 117

معانی کلمات:

• تابَ: توبه و رحمت خود را شامل حال کسی گردانید و او را مشمول بخشش و لطف خود قرار داد.
• ساعة العُسرة: زمان سختی و تنگدستی؛ اشاره به غزوه تبوک که مسلمانان در نهایت سختی و کمبود امکانات بودند.
• یَزیغُ: منحرف شدن و کج گردیدن از راه راست و حق.

تفسیر آیه:

خداوند متعال توبه و رحمت خود را بر پیامبرش محمد (صلیاللهعلیهوسلم) نازل کرد، به این دلیل که به منافقان اجازه داد تا در غزوه تبوک از همراهی با سپاه اسلام بازمانند و این اجازه هرچند در ظاهر خطا بود، اما با توبه و استغفار پیامبر، خداوند او را بخشید و بر او رحمت آورد. همچنین خداوند توبه مهاجران و انصار را پذیرفت؛ همان کسانی که در آن شرایط بسیار دشوار، در گرمای شدید و با کمبود آذوقه و مرکب، از پیامبر پیروی کردند و در آن نبرد سخت همراه او بودند. این در حالی بود که نزدیک بود دلهای گروهی از آنان از حق منحرف شود و به سبب سختیهای طاقتفرسا، از همراهی بازمانند و به سستی و راحتی مایل گردند، اما خداوند آنان را ثابتقدم داشت و توفیق استقامت و همراهی داد و توبه و بازگشت آنان را پذیرفت. به راستی که خداوند نسبت به آنان بسیار مهربان و رحیم است و از رحمت و لطف اوست که آنان را به توبه موفق داشت و توبهشان را پذیرفت و بر آنان ثبات و پایداری بخشید.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که خداوند بسیار بخشنده و مهربان است و اگر بندهای از روی خطا یا سستی کوتاهی کند، اگر به درگاه او بازگردد و توبه کند، خداوند توبه او را میپذیرد و او را مشمول رحمت خود قرار میدهد.
• پیامبر (صلیاللهعلیهوسلم) نیز مانند سایر انسانها ممکن است در برخی امور اجتهادی دچار خطا شود، اما خداوند با توبه و بازگشت او، این خطا را میبخشد و این نشاندهنده رحمت واسعه الهی است.
• همراهی با حق و پیشوایان راستین در سختیها، هرچند دشوار باشد، موجب رضایت خداوند و نزول رحمت و توبه الهی میشود.
• خداوند با بندگان خود رئوف و رحیم است و هرگز آنان را در سختیها تنها نمیگذارد؛ بلکه با لطف خود آنان را ثابتقدم میدارد و از انحراف و لغزش حفظ میکند.