Ат-Тауба сүресі — Аят 17

1. Сөздердің мағынасы:

• مَا كَانَ — жарамсыз, лайық емес, тиісті емес.
• لِلْمُشْرِكِينَ — Аллаһқа серік қосушыларға, пұтқа табынушыларға.
• يَعْمُرُوا — тұрғызу, жандандыру, ғибадатпен толтыру, қамқорлық жасау.
• مَسَاجِدَ اللَّهِ — Аллаһтың мешіттері, құлшылық орындары.
• شَاهِدِينَ عَلَىٰ أَنفُسِهِم بِالْكُفْرِ — өздерінің күпірлігін өз ауыздарымен мойындаушылар, ашық түрде көрсетушілер.
• حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ — істері зая кетті, пайдасыз болды, жойылды.
• خَالِدُونَ — мәңгі қалушылар.

1. Аяттың тәпсірі:

Аллаһ Тағала бұл аятта мүшріктердің, яғни Аллаһқа серік қосушылардың мешіттерді тұрғызуға, жандандыруға және оларға қамқорлық жасауға құқығы жоқ екенін, тіпті бұл оларға лайық емес екенін хабарлайды. Себебі олар өздерінің күпірліктерін жасырмай, ашық түрде мойындап, Аллаһқа серік қосып, пайғамбарды өтірікке шығарып, пұттарға табынып жүр. Христиан «мен христианмын» деп, яһуди «мен яһудимін» деп өз күпірліктерін өздері айтып тұрғандай, мүшріктер де өздерінің ширкін ашық жариялап отыр. Осындай адамдардың мешіттерді тұрғызып, оларға қызмет етуі — бір-біріне мүлдем қайшы екі іс: бір жағынан Аллаһтың үйлерін жандандыру, екінші жағынан Аллаһқа күпірлік ету. Бұл екеуі бір адамда қатар болуы мүмкін емес.

Аллаһ олардың істерінің бәрі зая кеткенін, пайдасыз болғанын хабарлайды. Себебі істің қабыл болуының ең басты шарты — иман. Имансыз жасалған қандай да бір жақсы іс болсын, ол Аллаһтың алдында қабыл болмайды, пайда бермейді. Олар қиямет күні тозаққа кіріп, онда мәңгі қалады. Бірақ бұл мәңгілік азаптан құтылудың бір жолы бар: олар өлімдері келмей тұрып, ширктен тәубе етіп, исламға кірсе, Аллаһ олардың тәубесін қабыл етеді.

Бұл аяттың түсу себебіне келсек, Бәдір шайқасында Аббас тұтқынға түскенде, мұсылмандар оны күпірлікпен және туыстық қатынасты үзумен айыптаған еді. Сонда ол: «Біздің жақсы істерімізді айтпайсыңдар ма? Біз Қағбаны тұрғызып, оны қорғап, қажыларға су береміз ғой» деген. Осыған жауап ретінде бұл аят түсіп, мүшріктердің бұл істерінің имансыз болғандықтан ешбір құндылығы жоқ екенін білдірді.

1. Аяттан алынатын пайдалы ғибраттар:

• Ислам діні — істің қабыл болуының негізгі шарты. Имансыз жасалған ешбір жақсы іс Аллаһтың алдында сауап әкелмейді. Сондықтан әрбір адам ең алдымен иманды түзеуге, Аллаһты бір деп білуге ұмтылуы керек.
• Мешіттерді тұрғызу, оларға қамқорлық жасау — үлкен құрметті іс. Бірақ бұл іс иман мен ихласпен бірге болғанда ғана құнды. Сондықтан мешітке қызмет еткен адам өз иманын да түзеп, Аллаһқа шынайы құлшылық етуі тиіс.
• Аллаһ Тағала әділ: кімде-кім шынайы тәубе етіп, ширктен бас тартып, исламға кірсе, Аллаһ оның өткен күнәларын кешіреді. Бұл — Аллаһтың рақымының кеңдігін көрсетеді. Ешбір адам Аллаһтың кешірімінен үмітін үзбеуі керек.
• Бұл аят бізге дінді сыртқы істермен ғана емес, шынайы иманмен және ихласпен ұстану керектігін үйретеді. Сыртқы жақсы істер имансыз болса, адамды құтқармайды.
• Ислам — адамды тозақтың мәңгілік азабынан құтқаратын жалғыз жол. Сондықтан әрбір адам осы дүниеде тірі кезінде исламды қабылдап, Аллаһқа шынайы құлшылық етуге асығуы керек.