Сураи Аль-Балад — Оят 12

1. Маънои калимаҳое, ки ба шарҳ ниёз доранд:

• أَدْرَاكَ: огоҳ кард туро, фаҳмонд ба ту.
• الْعَقَبَةُ: роҳи душворгузар, монеаи сахт, ки барои расидан ба ҳадаф бояд аз он гузашт. Дар ин ҷо мақсад роҳи душвори некӣ ва тоъат аст, ки инсонро ба Ҷаннат мерасонад.

1. Тафсири оят:

Худованди Мутаъол ба Пайғамбари Худ (с) муроҷиат карда, бузургӣ ва аҳамияти ин «ақаба»-ро таъкид мекунад ва мефармояд: «Ва туро чӣ чиз огоҳ кард, ки ақаба чист?» Яъне оё медонӣ, ки ин роҳи душворгузар чӣ гуна аст ва чӣ қадар вазнин ва муҳим аст? Ин савол барои он аст, ки аҳамияти он дар дилҳо бузург гардад ва инсон ба он беэътиноӣ накунад.

Ин «ақаба» он роҳи душворест, ки инсон бояд дар ҳаёти дунё аз он бигзарад: иҷрои фармонҳои Худо, тарки гуноҳҳо, сабр бар машаққатҳо, кӯмак ба ниёзмандон ва поксозии нафс аз сифатҳои бад. Гузаштан аз ин роҳ осон нест, балки ниёз ба сабр, ихлос ва кӯшиш дорад. Ҳамин аст, ки Худованд онро «ақаба» — яъне роҳи сахту душвор — номид, то банда бидонад, ки расидан ба Ҷаннат бе заҳмат ва бегузаштан аз ин монеаҳо имкон надорад.

Дар воқеъ, ин оят оғози баёни он аст, ки дар оятҳои баъдӣ Худованд худи ин «ақаба»-ро шарҳ медиҳад: озод кардани банда, таъом додан дар рӯзҳои гуруснагӣ, кӯмак ба ятим ва мискин, ва сипас имон овардан ва якдигарро ба сабр ва меҳрубонӣ даъват кардан. Пас «ақаба» маҷмӯаи амалҳои некӯ ва сифатҳои ҳамида аст, ки инсонро ба саодати ҷовидон мерасонад.

1. Фоидаҳои ин оят:

• Ин оят ба инсон мефаҳмонад, ки роҳи некӣ ва тоъат ҳамеша осон нест, балки баъзан душвор ва пурмашаққат аст; вале самараи он — Ҷаннат ва ризои Худо — аз ҳар душворӣ болотар аст.
• Худованд бо ин савол («туро чӣ огоҳ кард?») диққати инсонро ба аҳамияти ин роҳ ҷалб мекунад, то ӯ онро сабук нашуморад ва аз он ғофил нашавад.
• Ин оят ба мо меомӯзад, ки дар роҳи Худо сабр кунем ва аз монеаҳо натарсем, зеро ҳар қадаре роҳ душвор бошад, ҳамон қадар подоши он бузургтар аст.
• Ин оят инсонро ба амалҳои некӯ — монанди кӯмак ба ниёзмандон, раҳм ба ятимон ва дастгирии мискинон — тарғиб мекунад, ки ҳаминҳо қисмҳои асосии гузаштан аз «ақаба» мебошанд.
• Ва дар ниҳоят, ин оят ба мо мефаҳмонад, ки ислом дини амал ва кӯшиш аст, на танҳо сухан; ва ҳар кас ба андозаи саъи худ ба Худо наздик мешавад ва ба Ҷаннат умедвор мегардад.