Ələq surəsi — Ayə 1

1) Bəzi kəlmələrin izahı:

• اقْرَأْ (Oxu!): Oxumaq, öyrənmək, diqqətlə qavramaq mənasındadır. Bu, Allahın ilk əmrlərindən biridir və bəşəriyyətə elmin, bilginin qapılarını açan müqəddəs bir çağırışdır.
• بِاسْمِ رَبِّكَ (Rəbbinin adı ilə): Hər işə Allahın adı ilə başlamaq, Onun adını anmaq, yardımını diləmək deməkdir. "Rəbb" kəlməsi tərbiyə edən, yetişdirən, sahib çıxan, qoruyan Uca Allah deməkdir.
• الَّذِي خَلَقَ (Yaradan): Hər şeyi yoxdan var edən, yaradılışı təkzibedilməz dərəcədə gözəl və mükəmməl olan Allahı tanıdan sifətdir.

2) Ayənin təfsiri:

Ey Peyğəmbər! Sənə vəhy olunan bu Quranı oxu, təbliğ et və insanlara çatdır. Lakin bunu təkəbbürlə, öz gücünə arxalanaraq deyil, hər şeyi yoxdan yaradan, səni də yaradıb yetişdirən Rəbbinin adı ilə, Onun adını anaraq, Onun köməyinə sığınaraq et. Bu oxumaq əmri yalnız hərfləri səsləndirmək deyil, həm də dərk etmək, anlamaq, qəlbdə yaşatmaq və həyatda tətbiq etmək mənasını daşıyır.

Uca Allah bu ayədə Özünü "Yaradan" sifəti ilə tanıdır. Bu, ərəblərin cahiliyyə dövründə bütlərə "rəbb" demələrinə bir cavabdır. Çünki yaratmaq yalnız Allaha məxsusdur, bütlər heç nə yarada bilməz. İnsanı bir qan laxtasından yaradan, ona şəkil verən, ağıl və qəlp bəxş edən yalnız Odur.

Bu ayə həm də İslamın elmə, oxumağa, öyrənməyə verdiyi böyük önəmi göstərir. İlk vəhyin "Oxu!" əmri ilə başlaması təsadüfi deyil. Bu, bəşəriyyətə bir mesajdır: cahillik zülmətindən qurtulmağın yolu oxumaqdan, öyrənməkdən, Rəbbini tanımaqdan keçir.

3) Dəvət və təşviq:

Əziz insan! Bu ayə sənə də müraciət edir. Sən də hər işinə Allahın adı ilə başla. Oxu, öyrən, araşdır — çünki səni yaradan Rəbbin sənə ağıl verib, qəlp verib, göz verib. Bu nemətlərin şükrü onları yerində istifadə etməkdir. Elm öyrən, faydalı biliklərə yiyələn, özünü və Rəbbini tanı. Unutma ki, səni yoxdan var edən, sənə ən gözəl surəti bəxş edən Allah sənə ən yaxın olan, səni ən yaxşı tanıyandır. Onun adı ilə başlayan hər iş bərəkətli olar, Onsuz başlayan hər iş isə puç və nəticəsiz qalar. Gəl, bu ilahi çağırışa qulaq as, Quranı oxu, anla və onunla yaşa — çünki bu, həm dünya səadətinin, həm də axirət xoşbəxtliyinin açarıdır.