Alaq surasi — Oyat 1

Kalimalarning ma'nolari:

• اقْرَأْ: O'qing, tilovat qiling.
• بِاسْمِ رَبِّكَ: Robbingning nomi bilan (ya'ni, Alloh nomini zikr qilgan holda boshlang).
• الَّذِي خَلَقَ: U zotki, barcha mavjudotni yo'qdan bor qilgan.

Tafsir:

Ey Muhammad alayhissalom! Robbingning nomi bilan o'qing – ya'ni, Alloh taolo sizga vahiy qilayotgan Qur'onni Uning ismini zikr qilgan holda, Uning nomidan boshlab tilovat qiling. Bu yerda "o'qish"dan maqsad – Qur'on o'qish va uni o'rganish, shuningdek, bu buyruq orqali Payg'ambar alayhissalomga ilohiy vahiyning boshlanishi ham nazarda tutilgan. Robbingiz – o'sha Zotki, barcha mavjudotni, jumladan, insonni ham yo'qdan bor qilgan, uni laxta qondan yaratib, unga hayot va aql in'om etgan. Uning "yaratuvchi" ekanligi ta'kidlanishi bejiz emas, chunki arab mushriklari butlarni "rabb" (xudo) deb atashardi, lekin ular hech narsa yarata olmas edi. Shuning uchun Alloh taolo O'zini "yaratuvchi" degan sifat bilan ta'riflab, Uning haqiqiy Robb ekanligini va butlarning bunday sifatga ega emasligini bayon qilmoqda. Bu o'qish buyrug'i ilm olish, o'rganish va Allohning kalomini tilovat qilishning fazilatini ham ko'rsatadi.

Foydalar:

• Ushbu oyat Islomning ilk kalomi bo'lib, ilm va o'qishga bo'lgan chaqiriqni ifodalaydi. Bu orqali Islom dini bilim olishni, o'rganishni va kitob mutolaa qilishni eng ulug' amallardan biri qilib belgilaganini ko'ramiz.
• Har qanday ishni boshlashda Allohning ismini zikr qilish – musulmonning hayotiy odatiga aylanishi kerak. Bu esa insonning butun faoliyatini barakali va Alloh roziligiga mos qiladi.
• Allohning "yaratuvchi" ekanligi – Uning qudrati va hukmronligining dalilidir. Bu haqiqat insonni Uning oldida kamtar bo'lishga, Uning buyruqlariga itoat etishga undaydi.
• Ushbu oyat musulmonlarga Qur'on o'qish va uni tushunish orqali jaholat zulmatidan ilm nuriga chiqish yo'lini ko'rsatadi. Bu esa insoniyatni ezgulik, adolat va baxt-saodatga yetaklaydigan eng buyuk ne'matdir.