Аль-Аляк сүресі — Аят 1

1. Сөздердің мағынасы:

• اقْرَأْ (Иқраъ): Оқы деген бұйрық. Бұл сөз араб тілінде оқу, жатқа айту, түсіну деген мағыналарды білдіреді.
• بِاسْمِ (Бисми): Атымен, есімімен деген мағынада. Яғни, бір істі бастағанда Аллаһтың атын атап, Одан жәрдем сұрау.
• رَبِّكَ (Раббика): Сенің Раббың. Рабб сөзі Жаратушы, Тәрбиелеуші, Ие деген мағыналарды қамтиды.
• الَّذِي خَلَقَ (Аллази халақа): Ол жаратты. Яғни, барлық нәрсені жоқтан бар етіп жаратқан Аллаһ.

1. Аяттың тәпсірі:

Уа, Пайғамбар! Саған уахи етілген Құранды оқы. Оқуды әрбір нәрсені жоқтан бар етіп жаратқан, жалғыз өзі Жаратушы болған Раббыңның атымен баста. Ол — адамзатты ұйыған қаннан жаратқан Аллаһ. Оқы, уа, Пайғамбар! Саған түсірілген уахиды оқы. Шынында, сенің Раббың өте жомарт, шексіз жақсылық иесі. Ол адамдарға қаламмен жазу өнерін үйретті. Адамға білмеген нәрселерін білдірді, надандық қараңғылығынан білім нұрына шығарды.

Бұл аятта Аллаһ Тағала адамзатты оқуға, білім алуға шақырады. Оқу — Аллаһтың атымен басталатын қасиетті іс. Арабтар надандық дәуірінде пұттарды «рабб» деп атайтын болғандықтан, Аллаһ «Өзі жаратқан Раббың» деп, пұттарға тән емес сипатты — жаратушылық қасиетін атап көрсетті. Бұл арқылы оқудың тек Аллаһтың атымен, Оған ғана құлшылық етіп басталуы керектігін білдірді.

1. Аяттан алынатын пайдалы қағидалар:

• Білімге шақыру: Ислам дінінің алғашқы бұйрығы — «Оқы!». Бұл діннің білімге, ғылымға, оқуға қаншалықты мән беретінін көрсетеді.
• Барлық істі Аллаһтың атымен бастау: Кез келген игі істі, соның ішінде оқуды да Аллаһтың атымен бастау — береке мен нұрдың көзі.
• Жаратушының бірлігі: Аятта Аллаһтың жалғыз Жаратушы екендігі айтылып, пұтқа табынушылыққа қарсылық білдіріледі.
• Аллаһтың жомарттығы: Ол адамға қаламмен жазу өнерін үйретіп, білмегенін білдірді. Бұл — Аллаһтың шексіз жомарттығы мен рақымының көрінісі.
• Надандықтан білімге: Адамзат надандық қараңғылығынан білім нұрына Аллаһтың нұсқауымен ғана шыға алады. Бұл — білімнің қадірін арттыратын ұлы қағида.
• Құранның қасиеттілігі: Бұл аят Құранның алғашқы аяттарының бірі ретінде оқудың, яғни Құран оқудың қаншалықты маңызды екенін көрсетеді.

Осы аят арқылы адам баласы оқуға, білімге ұмтылып, әрбір ісін Аллаһтың атымен бастауға, Оның жаратушылық құдіретін мойындауға шақырылады. Бұл — Исламның білім мен ғылымға деген ашық шақыруы және әрбір мұсылманның жүрегіне нұр мен иман ұялататын ұлы қағида.