سوره یوسف — آیه 78

معانی کلمات:

• العزیز: لقب حاکم و عزیز مصر که یوسف علیه السلام در آن زمان این مقام را داشت.
• شیخًا کبیرًا: پیری سالخورده و کهنسال.
• مکانَه: به جای او، در برابر او.
• من المحسنین: از نیکوکاران و کسانی که به دیگران احسان میکنند.

تفسیر آیه:

برادران یوسف وقتی دیدند بنیامین به جرم دزدیدن پیمانه سلطنتی بازداشت شده و یوسف او را رها نمیکند، برای نجات او دست به دامان عاطفه و بزرگواری یوسف شدند و با لحنی ملتمسانه گفتند: ای عزیز مصر! این جوان پدری پیر و سالخورده دارد که او را بسیار دوست میدارد و طاقت دوری او را ندارد. اگر او را نگه داری، پدرش از شدت اندوه و فراق، آسیب میبیند. پس به جای او یکی از ما را بگیر و به جای او نگاه دار تا بتوانیم به نزد پدر بازگردیم و او را از این غم نجات دهیم. ما تو را از نیکوکاران میدانیم و به خوبیات در برخورد با ما و دیگران آگاهیم؛ پس این احسان را در حق ما تمام کن و این لطف را در حق پدر پیر ما بفرما.

فواید و پیامهای آیه:

• این آیه نشان میدهد که احسان و نیکوکاری، انسان را در دل دیگران محبوب میکند و حتی در سختترین شرایط، مردم به نیکوکاران پناه میبرند و از آنها انتظار گذشت و بزرگواری دارند.
• اهمیت احترام به پدر و مادر و رعایت حال سالمندان، از اصول اخلاقی والای اسلامی است؛ چنانکه برادران یوسف برای نجات پدر پیر خود، حاضر شدند خود را فدای او کنند.
• درخواست با ادب و نرمی و به رسمیت شناختن مقام و منزلت طرف مقابل، راهی مؤثر برای حل مشکلات و جلب محبت دیگران است.
• اسلام دینی است که به عواطف انسانی و پیوندهای خانوادگی اهمیت میدهد و حتی در مسائل قضایی و حقوقی نیز سفارش به مدارا و جلب رضایت طرفین میکند.