سوره یوسف — آیه 77

معانی کلمات:

• أَسَرَّها: آن را در دل پنهان کرد و پوشیده داشت.
• أَخٌ لَّهُ: برادرِ (نسبی و) همخونِ او (یعنی یوسف علیهالسلام).
• شَرٌّ مَّكَانًا: از نظر جایگاه و منزلت، بدتر و پستتر هستید.
• تَصِفُونَ: توصیف میکنید و نسبت میدهید (از کذب و افترا).

تفسیر آیه:

برادران یوسف وقتی دیدند بنیامین به اتهام سرقت بازداشت شده است، برای توجیه این کار و بدنام کردن خاندان یعقوب، گفتند: «اگر او (بنیامین) دزدی کرده است، تعجبی ندارد؛ زیرا برادرِ (همخون) او (یعنی یوسف) نیز پیش از این دزدی کرده بود!» آنان با این سخن، دروغی بزرگ را به یوسف نسبت دادند و خواستند آبروی او را در نظر پادشاه و مردم بریزند.

یوسف (علیهالسلام) این سخن ناروا و تهمت زشت آنان را شنید؛ اما خشم و ناراحتی خود را در دل پنهان کرد و به روی آنان نیاورد. او در دل خود به آنان گفت: «شما از نظر جایگاه و منزلت، بدتر و پستتر از آن کسی هستید که به او تهمت میزنید؛ زیرا شما برادر خود را (از روی حسد) به چاه افکندید و او را فروختید، و این گناهی بزرگتر از سرقت است.» سپس فرمود: «خداوند به آنچه شما توصیف میکنید (از دروغ و افترا) داناتر است و او در برابر این تهمتها، داوری خواهد کرد.»

یوسف با این سخن، هم بردباری و حلم خود را نشان داد و هم آنان را به گناه بزرگترشان (حسادت و آزار برادر) متوجه ساخت، بدون آنکه پرده از راز پنهان خود بردارد.

فواید و پیامهای آیه:

1. صبر و بردباری در برابر تهمتها: یوسف (علیهالسلام) با وجود شنیدن تهمتی ناروا، خشم خود را فرو خورد و واکنشی تند نشان نداد. این درس بزرگی است که در برابر ناملایمات و تهمتهای دیگران، با متانت و خویشتنداری رفتار کنیم و کنترل احساسات را از دست ندهیم.
2. پرهیز از توجیه گناه با گناه دیگران: برادران یوسف برای تبرئه خود، به گناه برادر دیگر اشاره کردند. این رفتار ناپسند نشان میدهد که انسان نباید برای پوشاندن خطای خود، به خطاهای دیگران متوسل شود؛ بلکه باید با صداقت و راستی، مسئولیت کارهای خود را بپذیرد.
3. آگاهی خداوند از همه چیز: یوسف (علیهالسلام) با جمله «وَاللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا تَصِفُونَ» یادآور شد که خداوند از حقیقت همه سخنان و نیتها آگاه است. این باور، مایه آرامش مظلومان و هشدار برای ظالمان است که هیچ دروغ و نیرنگی از دید خداوند پنهان نمیماند.
4. عاقبت حسادت: این آیه نشان میدهد که حسادت، انسان را به دروغ، تهمت و حتی آزار برادران میرساند. دوری از حسادت و رضایت به قضای الهی، راهی است که انسان را به سعادت و آرامش میرساند.